Milieuvriendelijk isoleren: enkele vaak voorkomende hernieuwbare materialen

12/01/18 om 11:22 - Bijgewerkt om 11:22

Bron: Ik Ga Bouwen

Door onze gebouwen in te pakken met een dikke laag isolatie stijgt niet alleen het wooncomfort, maar daalt tegelijk onze energiefactuur en dus ook onze impact op het milieu. Je kan de milieu-impact echter nog verder terugdringen door bijvoorbeeld gebruik te maken van hernieuwbare materialen. Met dit artikel helpen we je alvast op weg.

Milieuvriendelijk isoleren: enkele vaak voorkomende hernieuwbare materialen

© Filip Dujardin

Eerst en vooral een woordje uitleg over hernieuwbare materialen. Hernieuwbare materialen hebben een natuurlijke oorsprong, kunnen op korte termijn geteeld worden en komen meestal voort uit land- of bosbouw. Denk aan vlas, hennep, kurk of stro, die zich perfect lenen tot het isoleren van woningen en gebouwen. Naast hernieuwbare isolatiematerialen bestaan er ook de meer gekende minerale of petrochemische soorten. Glaswol, vermiculiet en cellenglas zijn voorbeelden van minerale isolatiematerialen, PUR en EPS zijn petrochemische varianten.

Verschillende soorten

Hernieuwbare isolatiematerialen bestaan in allerlei vormen en maten. De mogelijke toepassingen zijn dan ook legio. Harde, drukvaste isolatieplaten komen bijvoorbeeld van pas in spouwmuren en buitenwanden, waar ze fungeren als ondergrond voor pleisterwerk of op beloopbare platte daken om ze te beschermen tegen de koude. Zachte isolatiedekens zijn dan weer zo soepel dat je ze eenvoudig tussen een houten of metalen regelwerk kan aanbrengen, meer bepaald in buiten- en binnenwanden, tussen balken, in daken en in verdiepingsvloeren.

Losse isolatiematerialen, zoals korrels en vlokken, worden voornamelijk gebruikt tussen houten balken en regelwerken. Je kan ook losse isolatiematerialen gebruiken om allerhande holtes op te vullen, wat zeer handig is bij renovaties. Onregelmatige gevormde en slecht toegankelijke ruimtes zijn op deze manier toch te isoleren. Kortom: voor elk wat wils!

Er is een grote diversiteit aan hernieuwbare isolatieproducten beschikbaar, gemaakt op basis van specifieke grondstoffen met elk zeer bijzondere eigenschappen.

Cellulose

Cellulosevezels (of 'papiervlokken') worden geproduceerd op basis van oud krantenpapier dat vermalen is tot wollige vlokken. Toegevoegde boorzouten beschermen het materiaal tegen brand, schimmel en ongedierte. Met behulp van een omgekeerde 'stofzuiger' kunnen de vlokken tot in de diepste hoeken van holle ruimtes geblazen worden. Op die manier kan je houtskeletwanden en dakconstructies voorzien van een zeer performante isolatielaag.

Soms wordt er wat water aan de vlokken toegevoegd om een plakkerig geheel te bekomen. Deze volwassen versie van papier-maché zorgt ervoor dat ook verticale halfopen wanden te isoleren zijn. Na het aanbrengen van de vezels wordt de wand dichtgemaakt met plaatmateriaal.

Voor de doe-het-zelver zijn er ook cellulosematten. Om deze te kunnen produceren wordt er met polyolefine een bindmiddel toegevoegd aan de cellulosevezels, naast borax en boorzuur om de matten brandwerend te maken. Aangezien papier vochtgevoelig is, is het niet aan te raden om deze vlokkenisolatie toe te passen in spouwmuren.

Houtvezels

Ook houtvezels kunnen fungeren als isolatiemateriaal. Hiervoor wordt 'afvalhout' zoals resthout, spint en schors gebruikt. Het hout wordt eerst verhakt en krijgt door middel van een nat procedé een vezelstructuur. Door dit procedé en de toevoeging van aluin als katalysator (aluminiumsulfaat) komt er lignine vrij, een stof die van nature aanwezig is in hout. De vrijgekomen lignine kan de houtvezels binden tot zachte dekens of drukvaste platen.

Als het isolatiemateriaal wordt toegepast in een vochtige omgeving - bijvoorbeeld als onderdakplaat - wordt het materiaal nog geïmpregneerd met bitumen of latex. De toevoeging van aluminiumsulfaat beschermt het materiaal bovendien tegen schimmels. De toevoeging van ammoniumsulfaat heeft dan weer een gunstige impact op de brandveiligheid van het product. De toevoeging van deze zouten vormt echter geen gevaar voor de gezondheid.

Vlas en hennep

De vezels van vlas vormen niet enkel de basis voor linnen, maar ook voor de productie van een volwaardig isolatiemateriaal (op rol of als halfstijve plaat). Enkele percentages boorzout en/of ammoniumfosfaten maken het materiaal brandwerend en schimmelbestendig.

Hennepisolatie

Hennepisolatie © Filip Dujardin

Hennepisolatie is gelijkaardig, want net zoals bij vlas gaat het om een snel groeiende plant die zonder bemesting of pesticiden en zelfs op schrale grond zeer goed gedijt, waarvan de vezels gebruikt kunnen worden in isolatiedekens. Het materiaal heeft van nature al een schimmeldodende en antibacteriële werking, maar de toevoeging van een vlamdemper is noodzakelijk om het eindproduct ook brandwerend te maken.

Kurk

Kurk wordt gewonnen uit de schors van de kurkeik. Het bestaat uit miljarden cellen die gevuld zijn met lucht, waardoor het amper warmte doorlaat en de thermische energie in woningen en gebouwen lang vasthoudt. Door de kurk te verwarmen, expandeert het materiaal en kan het in zijn eigen harsen gebonden worden tot een isolerend plaatmateriaal, geschikt voor spouwmuren of vloeren.

Kurkisolatie is ook verkrijgbaar in de vorm van losse korrels, al dan niet in combinatie met andere materialen zoals leem of kalkchape - voornamelijk in vloeren, maar in uitzonderlijke gevallen ook als isolatie in tussenwanden of daken. Aan al deze producten worden in de regel geen synthetische stoffen toegevoegd, waardoor kurk tijdens de grondstofwinning, het productieproces en het uiteindelijke gebruik ook geen gevaarlijke stoffen afgeeft.

Katoen

Isolatiematten en -vlokken kunnen ook bestaan uit katoenvezels. Katoen is op zich wel een hernieuwbare grondstof, maar de teelt ervan is zo milieubelastend dat het gebruik van nieuwe katoenvezels eigenlijk niet aan te raden is. Wel zijn er verschillende producten op de markt die gebruikmaken van gerecycleerd katoen uit kledij. De dekens kunnen geklemd worden tussen allerhande regelwerken, de vlokken gebruik je dan weer best in horizontale holtes - bijvoorbeeld tussen houten balken.

Stro

Na het telen van graangewassen zoals tarwe kan je het afval - de dode plantenstengels, beter bekend als 'stro' - benutten als isolatiemateriaal. Wanneer we het hebben over stro als isolatiemateriaal, verwijzen we meestal naar strobalen (blokken samengeperst stro). Los stromateriaal is echter ook bruikbaar, met name om gaatjes te dichten. Stro is een bijna inert materiaal met een gelijkaardige chemische samenstelling als hout.

Opgelet: de isolatiewaarde verschilt naarmate de richting van de halmen - de beste isolatiewaarde bereik je dwars op de halmen. Strobalen hebben overigens ook structurele eigenschappen. Lage woningen hoeven naast de strobalen dan ook geen verticale structurele elementen meer te bevatten.

Schapenwol

We zijn nog niet uitverteld, want behalve planten kunnen ook dieren isolatiemateriaal produceren! Zo kan je een woning bijvoorbeeld op een hernieuwbare manier isoleren met schapenwol. Indien de schapen voor hun vlees gehouden worden, is het wol een afvalproduct en kan het fungeren als een milieuvriendelijk alternatief voor een conventioneel isolatiemateriaal. Mits de toevoeging van een motwerend middel is schapenwol geschikt voor de isolatie van gevels, daken, scheidingswanden en verdiepingsvloeren.

Milieuvriendelijk isoleren: enkele vaak voorkomende hernieuwbare materialen

© VIBE

Tekst: Dr. ir. arch. Mieke Vandenbroucke (VIBE vzw)

VIBE vzw genereert, verzamelt en verspreidt informatie over gezond en milieuverantwoord bouwen en duurzame stedenbouw. We geven vorming en advies rond deze thema's en bieden ook begeleiding bij de ontwikkeling van duurzame wijken. Daarnaast reiken we het natureplus-label uit aan bio-ecologische bouwmaterialen en het VIBE-label aan bouwbedrijven die werken met gezonde en milieuverantwoorde producten en technieken. Bedrijven, overheden, wetenschappelijke centra en andere instellingen kunnen bij ons terecht voor onderzoek rond bio-ecologische bouwmaterialen en het berekenen van de milieu-impact van materialen (LCA's en EPD's).

Lees meer over isoleren met hernieuwbare materialen in Ik Ga Bouwen 407.

Postcode

Onze partners