Geef je woning een eigen gezicht: alle exclusieve gevelmaterialen op een rijtje

23/02/16 om 10:56 - Bijgewerkt om 10:56

Ga je voor kleurrijk of discreet? Voor traditionele materialen of hedendaagse? Mogelijkheden zat om je gevel een eigen uitstraling te geven.

Je gevel bepaalt hoe je woning eruitziet. Tegenwoordig kun je op dat vlak bijna alle kanten uit om je woning een uniek karakter te geven. Maar alvorens een materiaal te kiezen, moet je wel eerst uitzoeken wat de stedenbouwkundige voorschriften zeggen. Sommige gemeenten tonen zich heel soepel. Andere leggen bepaalde keuzes op. Hieronder vind je alvast een overzicht en enkele nieuwigheden.

Het bakken van klei is een techniek die duizenden jaren oud is. De kleur van de steen hangt af van het gebruikte kleimengsel, het bakproces en het eventueel ingebakken zand. Een bijzondere techniek bij de productie van handvormstenen is de wasserstrich. In plaats van de klei in zand te rollen, wordt hij nat gemaakt. Tijdens het bakken ontstaat op die manier een onregelmatige structuur. Er bestaan ook geglazuurde stenen, met een glad oppervlak. Vandaag is bij zulke stenen zowat elke RAL-kleur mogelijk, die soms in eenzelfde vlak worden gecombineerd.

Metselverbanden bieden veel creatieve mogelijkheden. Bij het stapelverband bijvoorbeeld staan de stenen mooi boven en naast elkaar. Vind je die strakke lijnen maar niets, dan moet je misschien een wildverband overwegen. Het meest extreem is een vrij metselverband waarbij de stenen kriskras door elkaar zitten. Op aanvraag zijn ook stenen met een bepaalde vorm of structuur mogelijk. De belangrijkste evoluties zijn de speciale formaten en het onregelmatige karakter van de bakstenen. Een voorbeeld is de baksteen Cassia van Wienerberger. De baksteen is ongeveer een halve meter lang en heeft twee verschillende zijden: aan de ene zijde is de baksteen geschaafd, aan de andere zijde heeft ze een gebroken uiterlijk. Door de stenen afwisselend te verwerken krijgt de gevel een exclusieve levendigheid, schaduwwerking en kleurennuance.

Traditioneel worden de stenen gemetseld en opgevoegd. Je kunt er echter ook voor kiezen de voegen achterwege te laten. In een voegloze gevel leg je dan de nadruk op de stenen zelf. Er zijn twee technieken: verlijmen of dunmetselen. Bij het verlijmen worden de stenen met een dunne laag lijmmortel aan elkaar gezet. De voeg is zo fijn dat het lijkt alsof ze gewoon op elkaar staan. Bij dunmetselen ontstaat een gelijkaardig effect maar met iets dikkere voegen. Er bestaan ook gevelstenen die je klassiek metselt en toch de look hebben van verlijmd metselwerk.

Het volstaat de gevel elk jaar af te spuiten met een hogedrukreiniger met een brede straal onder een hoek van 45° en een druk van maximaal 70 bar.

Geef je woning een eigen gezicht: alle exclusieve gevelmaterialen op een rijtje

© Ik ga bouwen & renoveren

Gevelpannen

De meeste pannen en leien in vezelcement of keramiek zijn ook geschikt als gevelbekleding. Om een echt vlakke gevel te bekomen, zijn er speciaal ontworpen gevelpannen.

Keramische pannen en leien worden gemaakt van klei, water en zand. Ze bestaan in verschillende mee in het materiaal ingebakken kleuren (blauwzwart, bruin, oker, rood, grijs,...) en met diverse oppervlaktebehandelingen: van geglazuurd of verweerd tot gesmoord en onbehandeld.

Leien in vezelcement bestaan uit cement, water en vezels. Naast grijs, bruin en terracotta zijn er ook leien in RAL-kleuren. Sommige soorten zijn gevlamd, andere hebben een effen kleur. Het oppervlak kan glad zijn of gestructureerd om het uitzicht van natuurlijke leisteen na te bootsen. De vorm van de leien is rechthoekig, vierkant, veelhoekig of ruitvormig.

De plaatsing van keramische pannen op een gevel loopt gelijk aan de plaatsing op een hellend dak. Je zet de pannen met minstens 2 nagels of schroeven vast op panlatten. Bij speciaal voor de gevel ontwikkelde pannen zijn er op maat gemaakte clips. Afhankelijk van het model liggen de pannen in blokverband of in halfsteensverband.

Leien worden net als keramische pannen met nagels op een houten lattenwerk aangebracht. Ze kunnen horizontaal, verticaal en diagonaal bevestigd worden. Er bestaan meerdere manieren van dekken: halfsteensverband, blokverband, trapdekking,... Ook ruitdekking is weer in. Iets recenter is het cassettesysteem waarbij je speelt met de verticale spaties tussen de leien.

De diversiteit wordt bovendien steeds groter, pannen en leien worden regelmatig in nieuwe verbanden geplaatst. Deze nieuwe plaatsingstechnieken geven het basisproduct een nieuw uitzicht zonder telkens opnieuw te moeten innoveren. Ze geven de gevel ook een extra dimensie.

Bij leien en keramische pannen is het belangrijk een geventileerde gevel te hebben - met ruimte tussen de buitenmuur of de isolatie, en de gevelbekleding voor luchtcirculatie - zodat alles snel kan drogen. Op die manier vermindert ook de kans op mossen.

Houten gevelbekleding

Bij massief hout heb je de keuze tussen planken, latten en leien. Houtsoorten worden op basis van hun natuurlijke duurzaamheid in 5 klassen onderverdeeld. Klasse I staat voor de zeer duurzame houtsoorten. Soorten uit klasse V zijn niet duurzaam. Voor een houten gevelbekleding adviseert het Belgian Woodforum om houtsoorten van klasse I, II of III te gebruiken.

Naast afzelia, western red cedar, Europees eikenhout en Afrikaans padoek zijn ook minder bekende soorten geschikt: afrormosia, basralocus, itauba, jatoba, louro gamela en merbau. Ook spintvrij of volgens procedé A3 verduurzaamd lorkenhout en oregon zijn geschikt als gevelbekleding.

Hoewel hout een natuurlijk materiaal is, zien we nog altijd nieuwigheden zoals in de kern gekleurd hout, voorvergrijsd hout, thermisch verduurzaamd of geacetyleerd hout,... Die verduurzaming maakt het mogelijk om de duurzaamheid van bijvoorbeeld dennenhout en andere naaldhoutsoorten te verhogen tot het niveau van tropische houtsoorten.

De planken worden op een houten of metalen roostering geplaatst die aan de gevel is bevestigd. Ze worden vastgezet met getorste draainagels of schroeven uit roestvrij staal. Er bestaan ook clip-systemen voor een niet-zichtbare bevestiging. De richting van de planken - horizontaal of verticaal - bepaalt ook de manier waarop het regenwater wordt afgevoerd. Tussen de gevel en de planken moet er omwille van de ventilatie een voldoende grote spouw zitten.

Onafgewerkt hout zal op een natuurlijke manier vergrijzen. Het onderhoud van afgewerkt hout hangt af van de oriëntatie en het soort afwerking (olie, beits, lazuur of verf). Het onderhoud beperkt zich tot het licht opschuren en het aanbrengen van een nieuwe laag afwerkingsproduct om de zoveel tijd.

Geef je woning een eigen gezicht: alle exclusieve gevelmaterialen op een rijtje

© Ik ga bouwen & renoveren

Vezelcement

Vezelcement bestaat uit minerale grondstoffen, zoals cement en gemalen zand, aangevuld met versterkingsvezels. Er kunnen ook kleurpigmenten worden toegevoegd om het materiaal in de massa te kleuren. Platen en stroken in vezelcement zijn vormvast en water- en vorstbestendig. Hierdoor hebben ze een lange levensduur.

Stroken zijn een goed alternatief voor een houten gevelbekleding. Je vindt ze in twee uitvoeringen: één met overlap en één met tand en groef. Je vindt stroken met of zonder houtstructuur en in meerdere kleuren. Bij de platen zijn nagenoeg alle denkbare kleuren verkrijgbaar. Het oppervlak kan gecoat zijn of niet, als je voor het originele uitzicht van het materiaal kiest. Je kunt de platen in om het even welke vorm zagen.

Materialen uit vezelcement breng je aan op een houten draagstructuur, volgens het principe van een geventileerde gevel. Je kunt de platen vastzetten met schroeven of je kunt ze verlijmen op de draagstructuur voor een onzichtbare bevestiging. Ook stroken zet je met schroeven vast op een lat- en regelwerk. Voor een blinde bevestiging zijn er clipsen. Vezelcementplaten worden vaker in grote formaten geplaatst, volgens een strak patroon en zonder zichtbare bevestiging, wat de gevel een modernistische look geeft.

Planken in vezelcement hebben weinig onderhoud nodig. Schoonmaken met water volstaat.

Metalen gevelbekleding

Bij de metalen gevelbekledingen onderscheiden we staal, aluminium, koper en zink. Er zijn meerdere systemen: van al dan niet geïsoleerde platen en panelen tot lamellen, cassettes en losanges (ruitvormige plaatjes). Metaal is makkelijk te bewerken en laat diverse vormen toe. Ook plaatsing op een gebogen oppervlak is mogelijk.

Staal is er in tal van afwerkingen: thermisch verzinkt, voorgelakt, roestvast,... Een bijzondere variant van staal is cortenstaal. Hier zal zich na 2 tot 3 jaar een bruine oxidatielaag vormen die het onderliggende materiaal beschermt tegen de weersinvloeden.

Zink heeft een laag gewicht en een lange levensduur. Met de jaren ontstaat een doffe patinalaag die zorgt voor een natuurlijke bescherming. Zink is er in blauw, grijs, bruin en groenachtige tinten.

Ook koper gaat een heel leven mee. De roodgele kleur verandert met de jaren naar bruin en uiteindelijk groen. Het oppervlak evolueert van glanzend naar mat. Heel apart zijn legeringen bijvoorbeeld met aluminium, wat zorgt voor een goudachtig oppervlak.

Aluminium is licht, sterk en roestvast. Om het te harden tegen de weersinvloeden krijgen aluminium elementen een coating of anodiseerlaag. Het materiaal is verkrijgbaar in meerdere kleuren en meestal gebruikt onder de vorm van cassettes of geprofileerde lamellen.

De eenvoudigste manier om metalen gevels te maken, is met grote platen. Panelen zijn smaller en kunnen horizontaal, verticaal of diagonaal gemonteerd worden. Ze worden overlappend aangebracht ofwel in stroken. Een lamelsysteem bestaat dan weer uit verticale dragers waarop lamelhouders worden bevestigd. De lamellen zelf, meestal van gelakt aluminium, worden vastgeklikt in de houders.

Cassettes zijn vlakke elementen waarvan twee of vier zijden zijn omgevouwen om ze te verstevigen en een onzichtbare montage toe te laten. Cassettes zorgen voor een futuristisch ogende gevel. Nieuw zijn cassettes met 3D-structuur waarbij sommige delen verder uitsteken dan anderen.

Bij het losangesysteem worden vierkante, rechthoekige of ruitvormige plaatjes schubsgewijs op de gevel aangebracht. Losanges hebben aan de bovenkant twee zijden die naar voor gebogen en aan de onderkant twee zijden die naar achter gebogen zijn, om ze onderling makkelijk te bevestigen en zodat ze mooi in één vlak komen te liggen.

Een belangrijk aandachtspunt bij metalen gevelbekledingen zijn de randafwerkingen ter hoogte van hoeken en aansluitingen van dak, ramen, deuren,... Zij zorgen voor een verzorgde afwerking van de gevel. Let wel, heb je een gevel met veel openingen, dan kan de prijs van de randafwerkingen de totale kostprijs fors de hoogte injagen.

Panelen, profielen en cassettes worden op een houten of metalen roostering op de gevel bevestigd. Aluminiumplaten kunnen ook verlijmd worden. Bij het felssysteem, dat veel voorkomt op zinken gevels - de zogeheten staande naad - worden metaalplaten of banden in de lengterichting over elkaar geplooid: de zogeheten felsverbindingen. Als drager worden dan bebordingsplanken gebruikt. Ook losanges worden op een houten bebording aangebracht.

Zink, koper en aluminium gaan een leven lang mee. Op weervast staal heb je soms garanties tot 40 jaar. Voor het schoonmaken zijn er verschillende reinigingsmiddelen op de markt.

© Ik ga bouwen & renoveren

Natuursteen

Gevels met metselwerk in natuursteen zie je vooral in het zuiden van het land. De plaatsing van gekapte blokken is echter zeer arbeidsintensief. En om te kiezen, moet je meerdere steengroeves bezoeken. Soorten natuursteen die in aanmerking komen zijn basalt, graniet, leisteen, blauwe hardsteen en kalksteen.

Alternatieven voor metselwerk zijn stapelblokken, strips of platen in natuursteen. Het oppervlak van de platen kan vlak zijn of gepunt, geschuurd, gefrijnd of gebouchardeerd. Ook tekeningen en letters zijn mogelijk. Korstplaten hebben dan weer een grillige structuur die aan rotsen doet denken. Steenstrips zijn smalle stroken natuursteen of plaketten die je bijvoorbeeld verlijmt op steenvezel- of vezelcementplaten om zo een geventileerde gevel te realiseren. Er bestaan ook isolerende strips in blauwe hardsteen die vastgezet zijn op panelen van hoogwaardig PUR-schuim of XPS-panelen.

Platen en strips in natuursteen worden mechanisch verankerd of op de gevel of op isolatieplaten verlijmd. Die laatste techniek is vrij recent en beantwoordt aan de noden om de gevel van bestaande woningen aan de buitenkant te isoleren. De lijmtechniek varieert naargelang de ondergrond en moet uitgevoerd worden volgens de regels en met de voorgeschreven producten van de fabrikant. Verankering van de platen in de draagmuur gebeurt door middel van mechanische beugels, ankers in roestvast staal of geveldragers in de vorm van een metalen profiel dat de volledige gevelbekleding draagt.

Het volstaat de gevel elk jaar te reinigen met zuiver water. Vegetatie die zich op de steen afzet, haal je weg met een borstel en bleekwater of een aangepast product.

Gevelbekleding in beton

Architectonisch beton is beton dat door zijn vorm, afwerking of kleur bijdraagt aan het totaalbeeld van de woning. Er zijn drie types gevelelementen: volle panelen, panelen met een andere bekleding dan sierbeton, en sandwichpanelen.

Door de natuurlijke kleuren van het cement, het zand en de granulaten, komt beton in verschillende schakeringen voor: wit, grijs, zwart, groen, beige,... Minder bekend is dat ook felle kleuren zoals geel of paars mogelijk zijn en dat je kunt printen op betonplaten.

Bij glad beton is er na het storten, rechtstreeks op de werf of in het atelier voor prefab elementen, geen verdere behandeling. Bij geslepen of gepolijst beton krijgt het zichtvlak een zekere glans. En bij gezandstraald of gebouchardeerd beton ontstaat een ruw en mat uiterlijk. Ook houtstructuren, lijnen en tekeningen zijn mogelijk.

Architectonisch beton kan ter plaatse gestort worden maar in de meeste gevallen is prefab aan te raden. Gevels in beton worden dragend of niet-dragend ontworpen. Dragend wil zeggen dat de gevelelementen ook de vloer en de rest van de constructie dragen. Sandwichpanelen bijvoorbeeld zijn meestal dragend. Bij niet-dragende gevels zijn de prefab betonelementen zelfdragend of worden ze bevestigd aan de structuur van het gebouw.

Een vervuilde gevel maak je proper met een zachte waterstraal of een harde (nietijzeren) borstel en een weinig zeep.

De prijs is sterk afhankelijk van het project en varieert van gemiddeld tot vrij duur.

Solid surface-materialen zijn massieve materialen die in de massa gekleurd zijn. Namen als Corian, Hi-Macs of pRal kennen we vooral van hun gebruik in luxueuze keukens en badkamers. Maar je vindt ze vandaag ook als gevelplaat.

Solid surface-materialen zijn goed bestand tegen vocht en extreme weersomstandigheden. Een ander voordeel is de mogelijkheid om een groot oppervlak te maken zonder zichtbare naden en met gebogen hoeken. Beschadigingen zijn meestal eenvoudig te herstellen zonder sporen na te laten. Omdat solid surface-platen vuilafstotend en nietporeus zijn, kun je de gevel in een lichte kleur uitvoeren. De kleuren voor gevels zijn wel beperkter dan voor interieurtoepassingen. Naargelang het merk vind je verschillende tinten wit en grijs, pasteltinten en natuursteenmotieven. Solid surface-materialen laten ook heel aparte 3D-vormen of tekeningen toe. Het thermoplastisch vervormen, slijpen, frezen of polijsten van de platen verhoogt het prijskaartje wel gevoelig.

Solid surface-platen worden mechanisch verankerd op een aluminium draagconstructie, volgens het principe van een geventileerd gevelsysteem. Dat wil zeggen dat de ruimte tussen de platen en de muur gevuld is met isolatie. Tussen die isolatie en de gevelbekleding is omwille van de ventilatie een opening van minimaal 20 millimeter nodig. De verankering is aan de buitenkant onzichtbaar.

Reinigen doe je met een vochtige doek, een spons en een zacht reinigingsmiddel. Hardnekkig vuil ga je te lijf met een bleekmiddel en allesreiniger.

Voor dit soort gevelbekleding zit je al snel in een hogere prijsklasse. De prijs verschilt per project en hangt af van de dikte, de lengte, de grootte, het ophangsysteem,...

Er zijn meerdere mogelijkheden om een glazen gevel te realiseren: een vliesgevel, glastegels en profielbeglazing.

Glas hoeft niet altijd transparant te zijn. Er zijn meer en meer kleuren en oppervlaktebewerkingen beschikbaar. Gelakt glas bijvoorbeeld is aan één kant voorzien van een niet-doorschijnende laklaag.

Een vlies- of gordijngevel is een nietdragende buitengevel. De gevel draagt dus niets anders dan zijn eigen gewicht. Eerst wordt een constructie van aluminium profielen gemonteerd. Daarna komen de panelen erin. Met een vliesgevel kun je meerdere verdiepingen overbruggen.

Glastegels of -dallen zijn holle bouwelementen met randen van glas. De klassieke manier om ze te verwerken is ze te metselen als bakstenen. Bij grote oppervlakken worden wapeningsstaven in de voegen geplaatst. Er bestaan ook complete gevels in prefab.

Bij profielbeglazing gaat het om U-vormige glazen profielen die in een aluminium kader tegen elkaar worden gezet in smalle, rechtopstaande stroken. Profielbeglazing is weinig thermisch isolerend. Je ziet het vaak als bekleding voor trap- en inkomhallen.

Het volstaat de gevel twee maal per jaar te wassen met water en eventueel een neutrale detergent.

GEVELS_21

GEVELS_21 © Ik ga bouwen & renoveren

Gecombineerde materialen

Composieten bestaan uit een combinatie van materialen. Houtcomposiet, bijvoorbeeld, bestaat uit houtvezels en pvc. Iets anders zijn gelamineerde platen of stroken (HPL - High Pressure Laminate) . Ze bestaan uit harsen en verschillende lagen vezelachtig materiaal die onder hoge druk en temperatuur aan elkaar gehecht worden. HPL bestaat ook in gebogen varianten. Composieten en laminaten weerstaan weer en wind. Een groot voordeel is dat ze een geringe dikte hebben.

Laminaatplaten en -stroken vind je in tal van afwerkingen: van gloss of mat tot steenachtige structuren. Er zijn ook honderden kleuren, tientallen houtdecors en metaaleffecten. Bij houtcomposiet is de kleur iets beperkter. Door regen en zon veroudert het materiaal op natuurlijke wijze, waardoor het na zekere tijd zijn definitieve kleur heeft.

De panelen worden geplaatst volgens het principe van een geventileerd gevelsysteem. Dat wil zeggen dat ze zichtbaar op een houten of metalen rooster geschroefd worden of er onzichtbaar op verlijmd worden. Ook een onzichtbare bevestiging met schroeven is mogelijk.

Hun gebruik in grote afmetingen volgens een strak patroon krijgt regelmatig de voorkeur van architecten.

Vuil hecht moeilijk op deze materialen. Indien nodig, kun je bij het schoonmaken wel een autoshampoo of allesreiniger gebruiken.

Steenvezel

Steenvezelplaten of -stroken zijn gemaakt van het vulkanische gesteente basalt. Ze zijn duurzaam als steen terwijl je ze tegelijk kunt bewerken als hout. De platen laten zich buigen of torderen, waardoor ook niet-vlakke gevels mogelijk zijn. Steenvezelplaten zijn weers- en uv-bestendig en zijn ongevoelig voor vocht en temperatuurschommelingen.

Er zijn honderden effen kleuren. Maar ook een metaalachtig oppervlak is mogelijk. Of houtimitaties voor een natuurlijke look. Heel eigenzinnig zijn panelen met een kristallaag die van kleur veranderen volgens de stand van de zon.

Steenvezelplaten zijn voorlopig nog weinig populair in de woningbouw, dat geldt wel voor tertiaire gebouwen. De mogelijkheid om 3D-panelen te fabriceren geeft de architecten onbeperkte creatieve mogelijkheden.

Steenvezelplaten worden geplaatst volgens het principe van een geventileerd gevelsysteem. Ze worden dus zichtbaar op een houten of metalen rooster geschroefd. Er bestaan echter ook nagels en schroeven in RAL-kleur voor een semi-onzichtbare bevestiging. Voor een echt blinde bevestiging kun je de platen verlijmen of mechanisch verankeren op de draagstructuur.

Reinigen doe je met water waaraan je desnoods een weinig autoshampoo of allesreiniger toevoegt.

Klassiekers zoals baksteen, natuursteen of hout weten nog altijd te vernieuwen. Je kunt ze gebruiken voor uiteenlopende stijlen: hedendaags, landelijk,... Hetzelfde geldt voor het trio glas, metaal en beton: die zijn veelzijdiger dan je denkt en zijn ook geschikt voor iets anders dan kantoorgebouwen of minimalistisch ogende villa's. Metaal op zijn beurt is nu eens ingetogen dan weer luxueus. En met nieuwe materialen als solid surface, laminaten en andere platen, krijg je nieuwe mogelijkheden om bestaande materialen na te bootsen of juist om een nooit eerder gezien effect te creëren.

Wim Deloof

Postcode

Onze partners