Beton in uw woning: een overzicht van de mogelijkheden

16/02/15 om 14:55 - Bijgewerkt op 22/04/16 om 09:05

Beton biedt tal van mogelijkheden en laat zelfs toe om te experimenteren met delicate texturen. We laten het licht schijnen op de schier eindeloze betontoepassingen in de woningbouw.

Beton in uw woning: een overzicht van de mogelijkheden

© Diathèque Infobeton

Beton is een materiaal met vele gezichten. Wie het doorgrondt, ontdekt de schier eindeloze mogelijkheden ervan. Zoals de oude Egyptenaren, Babyloniërs, Feniciërs, Grieken en Romeinen, die in hun tijd reeds de voordelen van dit materiaal kenden. De Romeinen gebruikten het bijvoorbeeld bij de bouw van hun bruggen en aquaducten. Ook in het Colosseum en het Pantheon vinden we beton terug.

Ook in de huidige woningbouw is beton een onmisbaar materiaal. Het wordt er vooral gebruikt als bouwmateriaal (ter plaatse gestort of prefab) maar daarnaast vindt het ook een aantal toepassingen in de afwerking en inrichting van de woning, evenals in de inrichting van de ruimte rondom de woning. Als bouwmateriaal kunt u met beton bovendien twee richtingen uit: ofwel werkt u het verder af zodat het visueel aan het zicht wordt ontrokken, ofwel laat u het zichtbaar waardoor het ook deel gaat uitmaken van de inrichting van de woning.

Beton als bouwmateriaal

Wordt beton gebruikt als bouwmateriaal, dan heeft u in principe twee mogelijkheden. Ofwel wordt er gewerkt met ter plaatse gestort beton, ofwel met geprefabriceerde betonelementen.

Beton dat ter plaatse wordt gestort, is meestal afkomstig van een betoncentrale. Bekistingen en eventuele wapening worden op de bouwplaats zelf gemonteerd. Het resultaat wordt meestal aangeduid met de term 'zichtbeton'. In Nederland spreekt men van 'schoon beton'.

Geprefabriceerde elementen worden op voorhand in een fabriek gemaakt. Het prefab productaanbod varieert van draagvloeren (zie ook het artikel 'Stevig gevloerd' in dit nummer), balkons en trappen tot kamerbrede (of -hoge) panelen. De termen 'architectonisch beton' of 'sierbeton' slaan op prefab elementen met een bijzondere afwerking van het oppervlak.

Transparantie in plannen en bestekken

Werkt u met beton, dan moeten alle projectpartners op de hoogte gebracht worden van de mogelijkheden en potentiële moeilijkheden van dit materiaal. Daarom is het belangrijk dat de bouwheer en architect vooraf hun verwachtingen zo goed mogelijk definiëren in de bestekken en plannen.

Betonwerken waarbij het uitzicht aan hogere eisen moet voldoen, zijn bovendien duurder dan werken in traditioneel constructiebeton. De uitvoerder en de betonleverancier dienen immers specifieke maatregelen te treffen om de oppervlaktekwaliteit van het beton te kunnen waarborgen. Ook aan de complexiteit van het ontwerp hangt gewoonlijk een hogere prijs vast. Een nauwkeurige beschrijving van de gestelde eisen in het bestek is een essentieel element voor de prijsbepaling en voorkomt dat er hieromtrent na de uitvoering van de werken discussies ontstaat.

Beton in uw woning: een overzicht van de mogelijkheden

© Thinkstock

Ter plaatse gestort beton

Bij ter plaatse gestort beton denken we in de eerste plaats aan het gieten van de funderingen. Dit vormt in de particuliere woningbouw inderdaad de meest courante toepassing van dit soort beton. Maar daarnaast wordt stortbeton ook meer en meer aangewend voor andere toepassingen, waarbij soms het uitzicht van het beton belangrijk blijft. Met betrekking tot dit uitzicht vinden we in de praktijk twee strekkingen. Voor sommige opdrachtgevers en architecten vormt het 'spontane' industriële karakter van beton geen bezwaar, integendeel. Onvolkomenheden zoals oneffenheden, tintverschillen, luchtbelletjes... worden aanvaard, uiteraard op voorwaarde dat het beton voldoet aan de technische vereisten inzake mechanische sterkte, duurzaamheid, enz. Anderen wensen daarentegen een zo perfect mogelijk uitzicht - vlak, egaal, uniform. Deze tweede strekking vraagt een andere en veel grondiger voorbereiding om tot het gewenste resultaat te komen. In dit geval zitten architect, aannemer en de betoncentrale samen aan tafel om alle aspecten en modaliteiten te bespreken en op papier te zetten om latere discussies te vermijden.

De rol van de architect om het uitzicht van ter plaatse gestort beton te sturen, is groot. De structuur geeft immers betekenis aan zijn architectuur. Glad of ruw beton roepen uiteenlopende connotaties op en is ondermeer afhankelijk van de aard van bekisting. De meest toegepaste materialen hierbij zijn planken (ruw of geschaafd, los of tot panelen verzameld), multiplexplaten (al dan niet gecoat), staal en kunststof. Zelfs textiel is mogelijk, en geeft architectonisch beton een zeer apart uitzicht en meerwaarde, zolas blijkt uit een onderzoek van het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB), in samenwerking met Centexbel en de Vakgroep Architectonische Ingenieurstechnieken van de VUB.

Geprefabriceerd beton

Geprefabriceerd beton is beton aangemaakt in een fabriek of atelier. Wanden, vloeren en trappen worden in één stuk of in een aantal panelen of onderdelen gerealiseerd. Sommige fabrikanten hebben zich zelfs gespecialiseerd in speciale vormen, texturen en kleuren. Voor de betonsamenstelling gebruiken ze zorgvuldig gekozen granulaten en eventueel kleurpigmenten. Het oppervlak krijgt in de fabriek een speciale afwerking of behandeling (polijsten, uitwassen, zandstralen, zuurbeitsen, enz.). Controle zorgt ervoor dat geen enkele product het atelier of fabriek verlaat dat niet aan de vooropgestelde kwaliteitseisen voldoet.

Het werken met prefab beton heeft heel wat voordelen: betere controle over het productieproces, betere en constantere kwaliteit, hogere productiesnelheid, geen overlast (waaronder geluidhinder) op de locatie, hogere bouwsnelheid (het bekisten, ontkisten en uitharden van het beton is geen rechtstreeks onderdeel meer van de bouwplanning), meer mogelijkheden inzake vorm, kleur en texturen, ... Een nadeel kan evenwel zijn dat het transport en de montage van grote en/of zware elementen bijzondere eisen stellen aan de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de bouwplaats.

Sierbetonsteen met kleuren à la carte

Stabobric, de nieuwste generatie sierbetonsteen van Roosens Beton, zijn betonblokken die uitgerust zijn met stabilisatieribben aan de bovenkant. Samen met de doseringsgeleiders zorgen ze ervoor dat de mortel gemakkelijk kan worden gedoseerd. Gevolg: een netter resultaat en lagere kosten (tot 50 % minder mortel nodig). Doordat er geen voegen maar slecht groeven zijn, zorgt dit voor massieve muren die de natuurlijke look van beton evenaren. Er zijn vier basiskleuren, maar het à la carte kleurenpalet voor Stabobric is in feite oneindig. Dit geeft architecten en projectontwerper de gedroomde architecturale vrijheid. Deze nieuwe generatie sierbetonsteen wordt gekarakteriseerd door een verhoogde plaatsings- en afwerkingskwaliteit, wat uiteraard bijdraagt tot de algemene esthetiek van het bouwwerk.

Beton in uw woning: een overzicht van de mogelijkheden

© Thinkstock

Een geval apart: cellenbeton

Zuiver wit zand (95 % silicium) wordt vermengd met kalk en cement. Aan dit mengsel wordt aluminiumpoeder toegevoegd waardoor er waterstofgas vrijkomt en het mengsel gaar rijzen. Zo ontstaat cellenbeton. Het bestaat dus grotendeels uit lucht, wat meteen de twee voornaamste eigenschappen van cellenbeton verklaart: licht van gewicht en thermisch isolerend.

De uitstekende warmte-isolerende eigenschappen en de thermische inertie maken van cellenbeton een energiezuinig en milieuvriendelijk bouwmateriaal. Doordat cellenbetonblokken geen koudebrug veroorzaken, is er zeer weinig kans op schimmelvorming.

In de woningbouw wordt cellenbeton gebruikt als isolerende en alleenstaande draagmuur (aan de buitenkant afgewerkt met crepi) of als dragend binnenblad van een spouwmuur. Maar sinds de verplichting om de EPB-normen te respecteren, is de eerste toepassing (alleenstaande draagmuur) meer en meer in onbruik geraakt.

Cellenbetonblokken zijn onderhevig aan krimp. Daarom wordt bij lange muren een krimpvoeg voorzien. Cellenbeton is ook duurder dan snelbouwstenen in gebakken aarde. Maar anderzijds wordt wel bespaard op isolatiematerialen en het rendement van de uitvoering ligt hoger. Gevolg: de prijs van de uitgevoerde werken blijft op hetzelfde niveau van klassiek metselwerk.

De betonnen woning

De firma ETIB ontwikkelde onder de merknaam Concrete House een volledig nieuw bouwconcept waarbij de volledige ruwbouw in beton wordt opgetrokken. Het procedé: de holle wanden in glad beton worden in de fabriek geproduceerd per etage. Deze wanden worden na montage op de werf opgevuld met beton. Ook de verdiepingsvloeren worden opgebouwd met gladde breedvloerplaten waarop nadien beton wordt gestort. Alle uitsparingen voor lichtpunten, leidingen, enz., worden op voorhand aangebracht, alsook alle wachtdozen en wachtbuizen voor de schakelaars en stopcontacten. Dit concept houdt een minimum aan dragende muren in zodat op het vlak van indeling een grote vrijheid en flexibiliteit bestaat.

Het principe van compact bouwen wordt zoveel mogelijk aangehouden. De opbouw van de woning is strak, de bouwstijl kubistisch (rechthoekig) en de architectuur doorgaans modern.

Deze bouwmethode verloopt aanzienlijk sneller dan een klassieke ruwbouw. De bouwtijd wordt zelfs met de helft ingekort. Ook hoeft u niet meer te wachten tot het einde van de ruwbouwwerken om de ramen en deuren te bestellen omdat de uitsparingen reeds vooraf perfect zijn uitgevoerd in de prefab wanden. Er zijn geen beperkingen in de grootte van de ramen. Om het gebouw wind- en regendicht te maken, volstaan twee tot drie maanden (ruwbouw met kelder, buitenschrijnwerk, dak en gevelafwerking).

Door de woning volledig in te pakken met 20cm isolatie, door de grote luchtdichtheid en de thermische inertie van beton en door een verluchtingssysteem type D te voorzien, wordt gestreefd naar een E-peil < 30 en een K-peil < 35.

Wat kost zo'n huis? De prijs voor een woning in beton is vergelijkbaar met een traditioneel bouwsysteem.

Andere toepassingen van beton

Vloeren: residentieel versus industrieel

Gepolierde of gepolijste vloeren, oorspronkelijk vooral gebruikt in industriële gebouwen, vinden tegenwoordig ook gretig toepassing in de residentiële sector. Voor deze vloeren wordt ter plaatse gestort beton gebruikt, die tijdens het droogproces een gladde, blinkende toplaag krijgt door het te polijsten met een speciale machine, de 'helikopter'. Deze handeling noemt men het vlinderen van de beton. De ervaring van de aannemer - betontechnologische kennis, respect voor timing, aandacht voor de weersomstandigheden, materiaal, ... - speelt een belangrijke rol voor de kwaliteit van het eindresultaat. Toch is de kans op fouten en gebreken nooit helemaal uitgesloten en kan een vloer, bijvoorbeeld, een barst vertonen. Daarom zijn ook hier goede afspraken nodig tussen opdrachtgever, architect en uitvoerder. In grote industriële panden vallen dergelijke imperfecties nauwelijks op maar dat geldt niet voor de woning waar ze door de kleinere oppervlakte gemakkelijker in het oog springen. Om die reden verkiezen sommige architecten geprefabriceerde betontegels voor het interieur, om onregelmatigheden voor 100 % uit te sluiten.

Beton in uw woning: een overzicht van de mogelijkheden

© Luc Roymans

Nog maar weinig nieuw toegepast, maar veel voorkomend in oudere woningen zijn granitovloeren. Ook granito is een betonnen vloer waaraan graniet- of marmergranulaten zijn toegevoegd.

Dakpannen: snelle plaatsing

Betonnen dakpannen zijn meestal goedkoop en dankzij hun grote formaat zijn ze ook snel te plaatsen. Om die reden worden ze ook 'snelleggers' genoemd. Ze zijn maatvast maar ook zwaarder dan de meeste andere dakpannen, waardoor bij de berekening van het gebinte met dit hogere gewicht rekening gehouden moet worden. Een voordeel is dan weer dat ze stabiel in elkaar verankerd liggen op het dakvlak.

Onbehandeld zijn ze gevoelig voor mos en algen groei. Maar met een coating kan aan dit euvel grotendeels verholpen worden. Betonnen dakpannen worden soms wel als minder mooi ervaren maar dat blijft natuurlijk een subjectief gegeven.

Beton in de tuin

Ook in de tuin bewijst beton zijn nut. Betonklinkers of grasbetontegels rondom het huis verminderen niet alleen het risico op overstromingen maar zorgen er ook voor dat er minder (proper) regenwater in de riolering terecht komt. Het regenwater kan immers in de bodem dringen en vult zo op natuurlijke wijze het grondwaterpeil aan.

Goed voor het water

Een regenwatertank biedt meer dan alleen het gratis voordeel dat uit de lucht komt vallen! U kunt het gerecupereerde water ook hergebruiken voor het doorspoelen van de toiletten, het gieten van de planten, het wassen van de auto... De meeste milieuverenigingen raden aan om voor een betonnen regenwatertank te kiezen, zeker in het systeem waarbij het opgevangen regenwater omgezet wordt tot drinkwater. Beton bevat immers kalk en magnesium. Deze stoffen herstellen de pH-waarde van het water door de natuurlijke zuurgraad van regenwater te neutraliseren door er lichtjes minerale zouten aan toe te voegen.

Beton als materiaal is ook meer resistent dan kunststof. Bij een hoog grondwaterpeil bestaat het gevaar dat de tank opgestuwd of vervormd wordt. Een tank in kunststof kan ook imploderen, scheuren en lek raken als gevolg van de relatief hoge druk die er op de tank kan komen te staan. Tanks van gewapend beton kennen dergelijke problemen niet.

Besluit

Uit het voorgaande blijkt duidelijk dat de voordelen van betonbouw legio zijn. Zit u als bouwheer toch nog met een aantal vragen omtrent beton, dan kunt u altijd terecht bij www.infobeton.be. Het documentatiecentrum van Febelcem, de Federatie van de Belgische Cementnijverheid (www.febelcem.be), is bovendien vrij toegankelijk voor het publiek en bevat werken en tijdschriften over cement, beton en hun toepassingen.

Philip Willaert

Lees meer over:

Postcode

Onze partners