Back to basics: Slapen in een bunker uit 1939

16/02/15 om 13:48 - Bijgewerkt om 13:47

Reclamebureau Famous transformeerde een bunker tot vakantieverblijf. Gezellig is anders denk je. Tot je de glazen deur opentrekt.

Vergeet Facebook en andere sociale media. Met zijn dikke muren is deze bunker ideaal voor een digitale detox. Draadloos surfen zit er niet in tussen de ruim één meter dikke muren. Wat je wel hebt, zijn groene landschappen, uitgestrekte wandel- en fietsroutes en een schitterend uitzicht. Vlakbij ligt zelfs een veerpont waarmee je de Waal oversteekt. Voor wie nog twijfelt, we zitten in Nederland.

De bunker ligt op een glooiend terrein, omringd door water, half ingegraven in een heuvel. "In de Tweede Wereldoorlog werd hij gebruikt als schuiloord voor Nederlandse soldaten", zegt Tim Driesen, creative director van het reclamebureau Famous. "In de buurt liggen nog heel wat andere bunkers, met exact dezelfde vorm en afmetingen. 11 man overnachtten hier destijds." Sinds kort is de betonnen monoliet een schuiloord voor vakantiegangers, 4 in totaal.

De bunker maakt deel uit van een reclamecampagne voor verzekeraar Delta Lloyd. "Die mensen wilden meer bezoekers op hun website. We moesten een module promoten die toelaat om uit te zoeken hoe goed je financiële bescherming is. Een bunker vonden we de perfecte metafoor: bescherming voor het gezin. We hebben daar een wedstrijd aan gekoppeld, waarbij twee gezinnen een verblijf konden winnen."

Bunker gezocht

Om hun idee uit te werken, hebben Tim en zijn collega's heel het land afgespeurd. "We hebben eerst in België gezocht. Maar door de vele regels en vergunningen is het ombouwen van een bunker zo goed als onmogelijk. Je moet water en elektriciteit hebben, wat verre van evident is omdat de meeste bunkers in landelijk gebied liggen. En verbouwen in landelijk gebied is sowieso moeilijk. We hebben eigenaars gecontacteerd, het leger gebeld,... zonder resultaat. Uiteindelijk zijn we terechtgekomen in Nederland, bij een organisatie die zulke monumenten nieuwe bestemmingen geeft."

De bunker - gebouwd in 1939 - ligt op enkele passen van het Fort Vuren, in een gebied waar zwaar gevochten werd. Het fort zelf is 170 jaar oud. Tijdens de Tweede Wereldoorlog viel het in handen van de Duitsers. Vandaag is in het gebouw een bed & breakfast ondergebracht. Een meevaller, omdat er op die manier ook aansluitingen zijn voor water en elektriciteit in de bunker.

Respect voor de ruwheid

Om het project tot een goed einde te brengen, deden Tim en zijn collega's een beroep op architectenbureau B-ILD, uit Brussel. "Ze hadden meteen een concreet voorstel, wat een uitdaging was omdat een groot deel van het budget was voorbehouden voor basisingrepen."

Er waren geen plannen voorhanden. Architecte Kelly Hendriks moest de bunker in Nederland zelf opmeten. "Het beton was in goede staat. Hier en daar hadden indringers hun naam op de muren geschreven, maar dat hebben we met een hogedrukreiniger afgespoten. Ook om het beton iets bleker te maken. Het was van meet af aan de bedoeling om het robuuste karakter te behouden. Het plafond, de vloer en de muren hebben we niet afgedekt."

Spiegels en meranti

De bunker heeft twee kamers waarvan de ruimste nog geen 9 m² groot is. De hoogte binnen bedraagt amper 1,80 meter. Kelly en haar team moesten op zoek naar de basis: wat is nodig om een minimum aan comfort te bieden? "Je hebt hier een monolithisch geheel, dat donker en volledig omsloten is. Veel luxe moet je niet verwachten."

Omdat de bunker geen ruimtewonder is, worden uitsparingen in de betonnen wanden optimaal benut om er rekken en kasten te plaatsen. Met een heel beperkte diepte. Geen enkele kast heeft zijwanden. Aan de binnenkant ervan zit verlichting. Naast beton is de bunker hoofdzakelijk in hout afgewerkt - in meranti. "We gebruiken ook spiegels, in brons, voor een verdubbelde weergave van de ruimte." De verlichting is eveneens aangepast: lampen met een lage kleurtemperatuur voegen een gezellige noot toe.

Modulaire meubelen

Binnenkomen doe je door een smal gat. Daarna kom je door een normale deuropening in de kitchenette die in inox is uitgevoerd. Er is een koelkast, een spoelbak, een dampkap en een elektrisch fornuis. Achter de kitchenette ligt een ruimte, die tegelijk woon- en slaapkamer is. "Het was puzzelen met de meubelen", zegt Tim. "Niets is standaard. Alles is maatwerk. We hebben ze gedemonteerd en zo binnengebracht."

Ook handig: je kunt alle meubelen uitschuiven, inklappen, omhoog en omlaag duwen,... en veel items hebben een dubbele functie. De bedden bijvoorbeeld kun je gebruiken als zetels. Er zitten lades onder. En ook over de positionering is nagedacht: mooi naar de keuken gericht, om optimaal te profiteren van het weinige daglicht. Andere interessante oplossingen zijn de neerklapbare tafel en de krukjes die ook dienst doen als opstap voor de bedden of als nachtkastje.

Camera obscura

Het frame in de deuropening en de metalen scharnieren zijn gebleven. "We hebben alles opnieuw gebruikt en hebben een nieuwe deur gemonteerd. Het deurkader is in galva - verzinkt staal. Ook weer om een ruw effect te krijgen. Er zit wel glas in om wat daglicht door te laten." Een gat in het dak, waarin ooit een periscoop zat, is open gebleven. Het idee om er een nieuwe periscoop in te steken, is om budgettaire redenen afgevoerd. Al heeft dat volgens Kelly ook voordelen. "Het is leuk omdat je nu de sterrenhemel ziet. Van regen heb je door het dikke beton nauwelijks last."

Heel apart is ook het schietgat in het verlengde van wat je de hal zou kunnen noemen. "Daar zit nog altijd een metalen plaat die er destijds ook al zat. Als je die plaat wegschuift en het is donker binnen, wordt het landschap binnen omgekeerd op de muur geprojecteerd."

Technieken in opbouw

In de bunker is geen isolatie of verwarming aangebracht. "Het binnenklimaat is goed genoeg omdat je met die dikke betonnen schil zit. Die beschermt je tegen weer en wind. In kloosters en andere historische gebouwen heb je dat ook: de massa van muren houdt de temperatuur constant. Wel hebben we de vochtigheid in de wanden gemeten", zegt Tim. "Maar dat waren geen dramatische hoeveelheden."

Omdat het onbegonnen werk is om in een betonnen wand sleuven uit te slijpen, zijn alle leidingen in opbouw uitgevoerd. Met de kortst mogelijke lengte. Ter hoogte van de keuken is de muur wel doorboord, om een aansluiting te maken met de water- en elektriciteitsvoorzieningen van het vlakbij gelegen fort. Om het aantal leidingen binnen te beperken, wordt de verlichting aan- en uitgeschakeld met een trekkoord.

Outside the box

Maaltijden bereiden of je tanden poetsen is geen probleem in de bunker. Een bad nemen en naar het toilet gaan, doe je verderop in de sanitaire cel van het fort. Naast de bunker staat een ponton, om bij mooi weer buiten te koken. Het ponton heeft dezelfde buitenafmetingen als de bunker. En de poten staan naar binnen, waardoor het terras lijkt te zweven. "We hebben het opgebouwd uit bekistingsplanken. Ooit hebben ze gelijkaardige planken gebruikt om hier beton te storten voor die bunker. Nu doen we een omgekeerde beweging en brengen we dat hout terug."

Cultuurverschillen

Een stedenbouwkundige vergunning, eisen inzake brandveiligheid, EPB-regels,... ze gelden ook voor wie bunkers ombouwt. Zeker in Nederland waar alles strikt gecontroleerd wordt. "Je merkt dat aan hun gebouwen, die heel uniform ogen", zegt Tim. "Maar het rare is wel dat als je wilt afwijken, er toch dingen mogelijk zijn. De overheid in Nederland is streng maar menselijk. We konden voor ons project op veel goodwill rekenen."

Wim Deloof

Onze partners