De uitdaging van de architect vroeger en nu: 'Een huis met enkele beglazing uit de jaren '60 delen is milieuvriendelijker dan geïsoleerde woning in verkaveling'

19/02/17 om 09:28 - Bijgewerkt om 09:34

'De wereld staat niet stil en er zijn veel nieuwe uitdagingen voor onze architecten', zegt Carl Bourgeois, hoofddocent Architectuur aan de KU Leuven. Het project 'Generatie-interviews' in het Gentse Designmuseum zet vroegere helden en nieuwe architecten tegenover elkaar. 'Passie is de rode draad.'

De uitdaging van de architect: 'Een oud huis met enkel glas delen is milieuvriendelijker dan geïsoleerde woning in verkaveling'

© Getty Images/iStockphoto

'Het idee om een project als de Generatie-interviews binnen een van onze keuzevakken op te nemen, kwam voort uit ons eerbetoon aan de Generatie '74 in 2015', legt hoofddocent Architectuur aan de KU Leuven Carl Bourgeois uit. 'Paul Robbrecht, Marie-José Van Hee, Marc Dubois, Jan Maenhout, Marc Felix, ... een belangrijke generatie ging op hetzelfde moment op emeritaat. We lieten hen nog eens aan het woord en documenteerden dat.'

Het bleek een interessante formule om de huidige generatie via hun nieuwe media dichter bij hun voorgangers te brengen. 'In een tweede reeks van het project gingen ze met camera en microfoon in de aanslag naar die docenten waar ze vandaag een voorbeeld aan nemen. Die docenten werd op hun beurt gevraagd in gesprek te gaan met hun vroegere helden', aldus Bourgeois.

Het resultaat is een verzameling gesprekken tussen Mira Sanders en Paul Gees, Karel Wuytack en Johan Van Geluwe, Koen Deprez en Luc Deleu, Jan De Vylder en Jos Van Driessche, en tot slot Dag Boutsen en Lucien Kroll. Een greep uit die mondelinge archivering - een samenwerking tussen de Campus Sint-Lucas van de KU Leuven, Archipel en Studio Fragile - loopt nog tot 5 maart 2017 in het Designmuseum in Gent.

'Uit die gesprekken zijn zowel gelijkenissen als verschillen naar voren gekomen', getuigt Bourgeois. 'De wereld is niet blijven stilstaan en er zijn vandaag heel wat nieuwe uitdagingen voor de architect. Maar we merken ook dingen die blijven.'

Crisis

'De crisis en haar impact blijkt een fenomeen van alle tijden', verklaart Bourgeois. 'Ook de generatie die in '74 afstudeerde, had er moeite mee om onmiddellijk na afstuderen een job te vinden. Ze vertellen hoe ze die eerste jaren dan maar gebruikt hebben om Europa rond te reizen en elkaar zo een hart onder de riem te steken en de inspiratie van onderweg in hun architectuur te gieten. Langzaam maar zeker hebben zij zich door die moeilijkheden geworsteld.'

De huidige generatie gaat anders met die problemen van de arbeidsmarkt om, meent Bourgeois. 'We merken dat ze minder geduld hebben, sneller resultaten willen boeken. Als iets niet onmiddellijk lukt, wordt al snel naar alternatieven gezocht. Dat is daarom niet slecht, het is gewoon anders.'

Zo zijn de individuele praktijken van de vorige generaties intussen ook grotendeels verleden tijd. 'Onze jongere alumni die in de praktijk willen stappen kiezen of voor een job bij een groter bureau, of voor het oprichten van een klein collectief met generatiegenoten. Die verschuiving is onder andere een gevolg van de hogere verwachtingen die aan het beroep vasthangen', meent Bourgeois. 'De complexiteit en diversiteit van projecten verplicht architecten haast van samen te werken. Er zijn meer technisch aangelegde studenten en meer creatieve. Het is in het huidige klimaat dan ook een win-win-situatie als zulke aanvullende profielen elkaar vinden.'

Digitale generatie

Ondanks de nieuwe werkcontext is er bij de studenten nog verwondering en bewondering voor de manier van werken van hun voorgangers. 'Wanneer ze de handgetekende plannen zagen verschijnen, was de verbazing van hun gezichten af te lezen', aldus Bourgeois. 'Studenten zijn het gewend alles digitaal te doen. Maar het idee dat je niet moet kunnen tekenen om architect te zijn, begint toch te keren. Wie een goede ontwerper wil zijn, moet de eigen handen gebruiken en gaan dromen bij het zien van twee aarzelende handgeschetste, lijnen. Dat is een ervaring waar de precisie van digitale programma's minder sterk in is.'

Delen

'Eigenlijk is de architect ook een beetje een waakhond in onze samenleving'

In de gesprekken worden de verschillende generaties geconfronteerd met de essentie van het beroep. 'Een architect is niet enkel iemand die een huis bouwt. Een architect bepaalt de toekomst van de ruimte. Denkt na over het bouwen van huizen, maar net zo goed over het afbreken ervan', zegt Bourgeois. 'Getuigenissen over een erg ambachtelijke praktijk, brengen nieuwe inzichten. De wereld mag er dan niet meer uitzien als vroeger, de passie voor het vak blijft overduidelijk de rode draad.'

En dat is nodig om te overleven, gelooft Bourgeois. 'Mensen hebben hogere eisen op vlak van comfort en veiligheid, er komt nieuwe regelgeving bij kijken: heel wat zaken die het beroep complexer maken. De tijd die je aan je tekentafel ontwerpend doorbrengt, heeft plaats moeten ruimen voor extra administratie. Dat kan moeilijk zijn, maar iedereen moet al eens door een zure appel bijten. Of het nu gaat over het overtuigen van een bouwheer of het invullen van enkele formulieren. Dat zijn allemaal voorwaarden om een gebouw gerealiseerd te krijgen. De drang om een goed project af te leveren moet zo groot zijn dat zulke hindernissen met plezier worden overkomen.'

Kritische architecten

'Eigenlijk is de architect ook een beetje een waakhond in onze samenleving. Zo moeten we erbij stilstaan dat sommige oplossingen nieuwe problemen met zich meebrengen. Dat steeds meer comfort een prijs heeft. Dat het integreren van al die technologische nieuwigheden de complexiteit van het bouwen exponentieel vergroot', verklaart Bourgeois. 'We spreken over duurzaamheid, maar zetten de bouwwoede door. Collectief wonen in een gebouw met enkele beglazing uit de jaren '60 kan qua ecologische voetafdruk een veel betere keuze zijn dan een geïsoleerde individuele woning met de nieuwste snufjes in verkaveld Vlaanderen.'

Daarom is de opleiding volgens Bourgeois ook altijd blijven focussen op wat hij de essentie noemt: het verbinden van de technische, creatieve en menselijke aspecten, zichzelf overtreffen bij het ontwikkelen van de ruimte, kritisch zijn en bovenal die passie voeden.

'Het is belangrijk dat we kritische architecten opleiden die de klant niet zomaar alles geven. We moeten gaan nadenken over compacter wonen en samenwonen: dat zijn de uitdagingen waarmee we aan die duurzaamheid kunnen beantwoorden', besluit Bourgeois. 'Er is een mentaliteitswijziging nodig bij de bevolking en daar kan de architect als geen ander bij helpen. Hij is in veel markten thuis en kan net daarom dat discours het beste voeren. Ik hou er dus aan vast onze studenten met zo'n helikopterzicht te blijven opleiden, meer dan hen voor te bereiden op de implementatie van de zoveelste nieuwe norm of regelgeving.'

Postcode

Onze partners