De zwemvijver: praktische aspecten op een rijtje

21/06/11 om 14:07 - Bijgewerkt om 14:07

Bron: Ik Ga Bouwen

Van budget over bouwvergunning en werking tot het onderhoud: alles wat u moet weten over een zwemvijver.

De zwemvijver: praktische aspecten op een rijtje

© Marc Slootmaekers

Ecologie en respect voor de natuur zijn in. En daarmee ook weer de natuurlijke zwemvijver. Ze laten je toe om een frisse duik te nemen temidden van het groen in je tuin en zonder desinfecterende en chloorhoudende producten.
Jean Vanhoof en Marc Slootmaekers publiceerden al enkele boeken over zwemvijvers. Jean Vanhoof is bekend als tv-tuinman uit het programma Groene Vingers. Hij was een van de eersten om de zwemvijvertrend te spotten en om met zijn bedrijf De Vaantjesboom zwemvijvers te commercialiseren. Zijn publicaties droegen bij aan het succes van zwemvijvers in België, Frankrijk en Nederland. De inspirerende beelden van tuin- en natuurfotograaf Marc Slootmaekers illustreren de tekst. Jean Vanhoof geeft alvast wat meer uitleg.

Een zwemvijver, zeg je?

Jean Vanhoof: "Een zwembad is een kunstmatig milieu waarbij allerlei producten aan het water worden toegevoegd om de ontwikkeling van algen of bacteriën te voorkomen. Het is clean en zuiver maar heeft nog weinig te maken met natuurlijk water. Mensen hebben dan soms ook last van prikkende ogen, sommigen vertonen zelfs huidreacties."

"Een zwemvijver is natuurlijk water, dat anders, en voor sommigen prettiger aanvoelt. Maar als je die voordelen wil, dan moet je ook de grillen van de natuur erbij nemen. De bodem wordt soms glad door algengroei, het water heeft soms een groene schijn..."

"Een zwemvijver of een zwembad hangt af van wat je verlangt. Keuzevrijheid troef. Mensen die kiezen voor een zwemvijver, zijn degenen die ook in de natuur willen gaan zwemmen. In open zwemwater of in rivieren."

Hoe groot is een zwemvijver?

JV : "Dat wordt bepaald door wat je ermee wil doen. Er zijn mensen die een zwemvijver willen om te gebruiken als koelvijver als ze uit de sauna komen. Anderen willen een vijver waarin ze lengtes van 20 meter en meer kunnen zwemmen en opteren dus voor een lang, smal kanaal. Vorm en grootte zijn niet aan limieten gebonden. Je kunt die in bijna iedere tuin kwijt, behalve misschien in een klein stadstuintje. Er zijn vijvers van vier op zeven meter die perfect werken, zolang je maar de verhouding respecteert tussen het zwemgedeelte en het filtergedeelte en zolang de circulatie van het water in orde is."

Het budget?

JV: "Er zijn al zwemvijvers van 15 à 16.000 euro voor de kleinere modellen, maar wil je een echte zwemvijver, dan beland je rond de 21 à 22.000 euro. Die zijn dan wel volledig afgewerkt met alles erop en eraan en hebben een zwemoppervlakte van 55 à 60 m2."

Graafwerken en bouwvergunning?

JV: "De graafwerken vormen de eerste fase. Omdat er dieper dan een halve meter gegraven wordt over een oppervlakte die al snel de 30 m2 overschrijdt, moet er een bouwvergunning aangevraagd worden."

"Vervolgens worden de wanden afgewerkt: dat kan met metselwerk of met gestabiliseerd zand (een mengsel van 'scherp zand' en cement). Bij vijvers met een vrije vorm wordt meestal geopteerd voor de tweede oplossing. Die techniek houdt in dat de wanden schuin aflopen, maar hij is wel een stuk goedkoper dan metselwerk. Maar hoe langer hoe meer opteren de klanten voor strakke vormen die aansluiten op de strakke architectuur van hun woning. Strakke vormen kunnen ook wel in gestabiliseerd zand worden uitgevoerd maar de mensen willen loodrecht aflopende muren en dat kan met die techniek niet."

"Daarna wordt een beschermdoek aangebracht (wortelwerend) en hierover komt de afdichtingsfolie. Dan wordt het filtergedeelte ingericht in een deel van de vijver. Daarna wordt de randafwerking gemetseld. Bij voorkeur in steen die niet glad is als hij nat wordt. Sommigen kiezen voor een poreuze steun die vocht opneemt zodat de stenen rand mooi begroeid kan raken met mossen. Nadeel van die tufstenen is dat ze afbrokkelen, zodat ze na een tiental jaren vervangen moeten worden."

Filter en werking?

JV: "Onderaan het filtergedeelte komen verscheidene meters drainagebuizen en daar bovenop worden lavasteentjes gestort. In die steentjes worden de zuiverende planten geplaatst. Het filterdeel moet zeker diep genoeg zijn (minimum 1,20 meter). De pompinstallatie kan in het filtergedeelte of naast de vijver geplaatst worden. In het filtergedeelte geplaatst is de pomp onzichtbaar en _ een belangrijk voordeel _ geruisloos. De pomp trekt het water doorheen de lavasteentjes tot in de drainagebuizen en duwt het vervolgens opnieuw naar het zwemgedeelte van de vijver via een ondergronds buizensysteem."

"In de lavasteentjes komen micro-organismen die biologische stoffen omzetten in minerale stoffen (nitraten, fosfaten...) die opgenomen kunnen worden door de plantenwortels. Die biologische stoffen komen daar onder andere door stuifmeel, bladeren, afgestorven algen, afval van de vissen... Ja, vissen kunnen ook in de zwemvijver! En wie van zijn zwemvijver echt een natuurvijver wil maken, zal er ook vissen in zetten."

"Het ganse watervolume wordt zo'n drie tot vier keer per etmaal door de filtermassa getrokken. Dat zorgt meteen voor genoeg watercirculatie waardoor het water zuurstofrijk blijft."

Planten?

JV: "Wij gebruiken voornamelijk drie planten die tot de groep van de Helofyten behoren. Dat zijn planten die met hun bladeren boven water groeien en met hun wortels onder water. Ze zetten de voedingsstoffen om in bladmassa. De drie planten zijn gele lis, kalmoes en grote egelskop. Het zijn planten die een grote bladmassa vormen met lange, zwaardvormige bladeren. Het zijn inheemse planten die sterk op elkaar lijken. Hun grote voordeel is dat ze dichte wortelstelsels vormen die niet al te diep gaan (ongeveer 60 cm)."

"Ideaal zou zijn om riet te gebruiken, want dat is nog altijd de best zuiverende plant maar de fijne rietwortels gaan minstens anderhalve meter diep. Dan zou het filtergedeelte minstens twee meter diep moeten zijn om te vermijden dat de wortels de drainagebuizen verstoppen. Dat is vroeger (vijftien jaar geleden) met de eerste zwemvijvers wel toegepast."

Tijd voor een duik?

JV: "Eens de vijver gevuld is hij direct klaar voor gebruik. In het begin is er uiteraard enkel mechanische filtering. Het biologische werk heeft tijd nodig om op gang te komen. Na twee tot drie jaar bereiken de planten hun volle wasdom en vullen ze het hele filtergedeelte. Rond de wortels van de planten zitten de zuurstofminnende (aërobe) bacteriën die onder meer belangrijk zijn voor de nitraatcyclus. Dieper zitten de anaërobe bacteriën die van tel zijn voor het omzetten van het fosfaat."

"De filter wordt bij de ingebruikname geënt met levende bacteriën die wij in ons eigen labo aankweken zodat de filter sneller begint te werken werken. Daardoor bereik je dadelijk een situatie alsof de filter al zo'n vijf tot zes jaar natuurlijk gerijpt is."

"Dat enten wordt best elk voorjaar opnieuw gedaan als de watertemperatuur zo'n 15°C bedraagt. In de winter sterft namelijk een deel van de bacteriën af en vertraagt of stopt de plantengroei. En dat moet allemaal weer op gang komen in het voorjaar en opnieuw enten versnelt dat proces."

Onderhoud?

JV: "Er is weinig onderhoud nodig. Het systeem werkt zonder dat je tussen hoeft te komen. In de zomer zal er zich wel een dunne laag algen op de bodem vormen, maar dat is natuurlijk en hoort bij een zwemvijver. Om te vermijden dat de betonnen treden te glad worden kun je de algen wegvegen met een gewone harde borstel. Gebruik geen algendodende middelen, want dan breng je de filterwerking in gevaar."

"Bij jonge vijvers treedt nog wel eens zweefalg op in het voorjaar als de watertemperatuur snel stijgt. s' Avonds is het water nog normaal en de volgende morgen is het erwtensoep. Geen paniek! Die algen profiteren van een bepaalde voedingsstof in het water en vermenigvuldigen zich daardoor zeer snel, maar eens die stof 'opgegeten' is, verdwijnen ze ook weer vanzelf."

"Draadalgen komen soms voor, maar die kun je van de wanden borstelen met een harde borstels met lange steel. Het vuil dat op de bodem ligt van het zwemgedeelte, kan je met een vijverstofzuiger weghalen. Draadalg en slijmalg op jonge planten in het filterdeel moet je manueel verwijderen."

En dan ook nog...

JV: "Als het warm genoeg is, dan kun je zwemmen. Normaal loopt de zwemperiode van juni tot augustus. Gematigd bijverwarmen (2 tot 4°C) kan zodat je de periode, zowel aan het begin als op het einde met een maand kan verlengen. Opgelet: ga niet te hoog met het bijverwarmen (niet boven de 26 à 28°C) want dan daalt de hoeveelheid zuurstof in het water exponentieel. Daardoor werkt het filtersysteem niet meer met alle gevolgen vandien! Dat kan alleen op voorwaarde dat het filtersysteem veel groter gemaakt wordt. Want zwemvijvers worden ook gebouwd voor warme streken (Spanje, Italië, Zuid-Frankrijk...) waar het water in de zomer makkelijk temperaturen bereikt van 30°C en meer."

"Maar een zwemvijver, dat is meer dan een plaats om te zwemmen, da's genieten. Ook als het niet warm genoeg is om te zwemmen, kun je erbij gaan zitten en genieten van het schouwspel. Vogels die ronds de vijver zitten, libellen die er rondvliegen... Ook als het regent, is het mooi, net als in de winter... Een zwemvijver is ook een belangrijke aanwinst als tuinelement."

Jef Sels

Postcode

Onze partners