'Virtuoze oplossingen met een banale toolbox': het geheim van de Vlaamse architectuur

17/02/17 om 10:00 - Bijgewerkt op 16/02/17 om 13:49

'Ons land is getraumatiseerd door de architectuur van de jaren '60 en '70 waar erfgoed voor heeft moeten wijken', zegt Leo Van Broeck. Toch kan de architectuur in Vlaanderen tegenwoordig internationaal op heel wat aandacht rekenen. De Vlaams Bouwmeester verklaart.

'Virtuoze oplossingen met een banale toolbox': het geheim van de Vlaamse architectuur

© Getty Images

'De situatie in België is voor architecten altijd moeilijk geweest', meent Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck. 'Het was een conservatief land dat nu getraumatiseerd is door de kwalitatief mindere architectuur van de jaren '60 en '70 waar heel wat erfgoed voor heeft moeten wijken.'

Delen

'De planeet kapotmaken, heeft een prijs. We moeten ambitieuzer worden als we dat willen goedmaken.'

Wat maakt de architectuur in Vlaanderen internationaal dan zo populair? 'Onze architecten zijn door omstandigheden getraind geraakt in het bedenken van virtuose oplossingen met een banale toolbox. Ze hebben altijd moeten werken met weinig middelen', verklaart Van Broeck. De beperkte bouwbudgetten leidden met andere woorden tot creativiteit. 'Toch is er nood aan hogere budgetten, ondanks het feit dat die niet veel meer kunnen stijgen. Maar als we onze gezondheid belangrijk vinden, moeten we er ook voor willen betalen. De planeet kapotmaken, heeft een prijs. We moeten ambitieuzer worden als we dat willen goedmaken.'

De uitdagingen waar we in België mee geconfronteerd worden, zijn globaal. 'De maatschappij verandert in ijltempo. De architect moet rekening houden met gefragmenteerde gezinnen, kleine gezinnen, seriële monogamie maakt dat een gezin sommige weekends vijf kinderen telt, andere slechts eentje', legt de Bouwmeester uit. 'Maar onze architecten hebben het voordeel dat ze aan moeilijke omstandigheden als deze gewend zijn.'

Vlaamse architectuur is niet schreeuwerig, maar toch opvallend in alle bescheidenheid: 'In heel wat landen werd architectuur vroeger gekenmerkt door een designhype die allesbehalve bescheiden was. Wat maar gewoontjes was, werd niet als architectuur beschouwd', aldus Van Broeck. 'In België daarentegen hebben we altijd naar alles gekeken alsof het architectuur was. Ik geloof dat we daar onze chronische kwaliteitsreflex aan te danken hebben.'

De Bouwmeester verklaart zo hoe er in ons land meer op kwaliteit wordt ingezet dan op vormelijkheid. 'We moeten de juiste middelen inzetten om maatschappelijke meerwaarde te bereiken. Wat kan een gebouw voor de omgeving betekenen? In België staat het functionele voorop. Het hoeft niet altijd te gaan over esthetisch originele of vernieuwende dingen', aldus Van Broeck. 'We lijken het gezonde midden te bieden tussen het emotionele Mediterrane en zakelijke Scandinavische.'

Tot slot heeft ook de complexe Belgische regelgeving de architecten gevormd. 'Goed, onze architecten zijn zo getraind om binnen een moeilijk kader eenvoudige oplossingen te vinden', meent Van Broeck. 'Toch moeten we van de statische regelgeving die we al zo lang gewend zijn af. Een ruimtelijk uitvoeringsplan moet tegenwoordig al na een jaar worden herzien. Dat is overdreven.'

Delen

'Wonen in de stad moet aantrekkelijker worden dan de verkaveling. Een kruidentuin, een terras, een atelier: als het maar een hogere pretfactor heeft. We gaan in de goede richting, maar het is een werk van lange adem en we zijn nog lang niet klaar.'

'Architecten zijn creatievelingen en die stellen de bestaande regels in vraag', gaat de Bouwmeester verder. 'Uiteindelijk moet er vanuit een bepaalde intentie vertrokken worden en dan pas aan regeltjes gedacht worden. Ik ga akkoord met het naleven ervan, behalve als we buiten de regelgeving een beter resultaat kunnen bekomen dat aan de oorspronkelijke intentie beantwoordt. We moeten voorrang geven aan gezond verstand.'

De huidige werkwijze waarbij wat niet volgens de regels loopt op de lange baan geschoven wordt, is volgens de Vlaams Bouwmeester contraproductief. 'We zouden ons flexibeler moeten kunnen opstellen. Ik geloof in het oprichten van een soort kwaliteitskamer waar uitzonderingsgevallen die niet binnen de regelgeving passen, afzonderlijk beoordeeld worden. Een proactieve werkwijze die mikt op kwaliteit.'

Maar ondanks de in moeilijke omstandigheden ontstane populariteit van de Vlaamse architectuur is er volgens Van Broeck nog werk aan de winkel. 'Vlaanderen is verneveld. Groene zones werden vernietigd door de verkaveling. Dat groen moet nu hersteld worden.'

De oplossing moet volgens de Bouwmeester gezocht worden in de steden. 'We moeten de woondroom van de Vlamingen in de verkaveling ernstig nemen. Hen geven wat ze daar ooit gingen zoeken, al is het in een geschakelde of gestapelde stad met meer rijwoningen of appartementen', legt Van Broeck uit. 'Wonen in de stad moet aantrekkelijker worden dan de verkaveling. Een kruidentuin, een terras, een atelier: als het maar een hogere pretfactor heeft. En daarnaast willen we ook dichter bij openbaar vervoer, de school, de winkel, de crèche en de ouderenzorg wonen. Op dat vlak gaan we in de goede richting, maar het is een werk van lange adem en we zijn nog lang niet klaar.'

Postcode

Onze partners