Terugkeer van het ambacht: 'We beseffen weer wat waardevol is'

23/02/17 om 10:41 - Bijgewerkt om 10:40

Ambacht is hét buzzwoord in de architectuur. 'Mensen beseffen dat ze de voeling waren kwijtgeraakt met wat echt waardevol is', verklaart interieurarchitecte Ella Van Wezemael de comeback van de stielman. Christoph Grafe onderzocht met het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) dan ook wat ambacht voor onze tijd kan betekenen.

Terugkeer van het ambacht: 'We beseffen weer wat waardevol is'

© Getty Images/iStockphoto

Met de tentoonstelling Ensembles bracht het Vlaams Architectuurinstituut (VAi) ambacht afgelopen najaar extra onder de aandacht. De belangstelling bij architecten en hun opdrachtgevers voor ambacht in de architectuur neemt al enkele jaren toe', zegt directeur van het VAi Christoph Grafe. Ambacht is dan ook hét buzzwoord in de sector. 'We zijn het zo gewend geraakt van alles enorm goedkoop te kunnen verkrijgen, maar op die manier hebben we ook ingeboet op kwaliteit', meent interieurarchitecte Ella Van Wezemael. 'Mensen beseffen nu dat ze de voeling waren kwijtgeraakt met wat echt waardevol is.'

Trial and error

De terugkeer van kwaliteit met het ambacht is volgens Grafe een belangrijk aspect: 'We verwachten een grotere duurzaamheid van onze gebouwen vandaag dan twintig jaar geleden. De kwaliteit van het maken, is wat die duurzaamheid kan realiseren.'

En dat is waar ambacht vanonder het stof wordt gehaald. 'Ambacht had al te vaak een oubollige connotatie, het werd geassocieerd met het verleden. Maar niets is minder waar', aldus Van Wezemael. Bokrijk Brandmerkt met curator Bart Lens is een voorbeeld van een project waarbij ambachten nieuw leven werd ingeblazen. Van Wezemael ontwierp er de nieuwe museumshop en workshopruimtes.

Delen

'Het ambacht moet getoond worden, gevoeld worden'

'De bedoeling is om het Vlaams ambacht van vroeger toegankelijk te maken voor de bezoekers van vandaag. Veel eigentijdse ontwerpen zijn namelijk gebaseerd op oude technieken. Dat willen we de mensen laten inzien door hen zelf die verbanden met het verleden te laten leggen en in contact te brengen met ambachten', verklaart Van Wezemael. 'Waar de bezoekers vroeger veeleer toeschouwers waren van een statisch Bokrijk, worden zij nu actieve deelnemers. Op termijn zal iedereen er kunnen meewerken met de traditionele ambachtslui op het domein en de resultaten van het handwerk zelfs aankopen en mee naar huis nemen.'

Het belangrijkste aspect daarbij is volgens Van Wezemael de kennisoverdracht die plaatsvindt en gestimuleerd wordt. 'Doorgaans dragen ambachtsmannen hun kennis met zich mee zonder zich ervan bewust te zijn', zegt de interieurarchitecte. 'Die mensen hebben een feeling met de materialen ontwikkeld na jaren van trial and error. Het ambacht moet getoond worden, gevoeld worden.'

Meer dan materiaal

'Ambacht en vakmanschap zijn belangrijke sleutels voor de ontwikkeling van vaardigheden en om verborgen talenten bij een veranderende bevolking in de steden te ontdekken', vindt Grafe. 'Die nieuwe talenten zijn de drijvende krachten voor de capaciteitsopbouw van onze stedelijke samenlevingen en kunnen het gebrek aan vakmannen helpen opvangen'

'Ambacht gaat namelijk veel verder dan louter het gebruikte materiaal. Baksteen, hout, natuursteen. Dat is het beeld dat we misschien meteen voor ogen hebben, maar een schilder kan ook een ambachtsman zijn', legt Van Wezemael uit. 'Het gaat dus meer om hoé iemand een vak beheerst. Hoe iemand problemen weet aan te pakken en tot een goed resultaat te brengen. Als architect wil je absoluut zo iemand aan je zijde hebben, iemand met die vakkennis en passie.'

Delen

'Juist door de kleinschaligheid van de bouwindustrie heeft Vlaanderen op sommige vlakken toch een streepje voor op andere Europese regio's'

Die intense samenwerking tussen architect en vakman werd ook door het VAi benadrukt. 'Er zijn in ons land toch nog familiebedrijven die het ambacht op een positieve en hedendaagse wijze willen uitdragen', zegt Grafe. 'Juist door de kleinschaligheid van de bouwindustrie heeft Vlaanderen op sommige vlakken toch een streepje voor op andere Europese regio's. Flanders Architecture bijvoorbeeld, de nieuwe Vlaamse architectuurgolf die internationaal veel aandacht krijgt, is dus ook schatplichtig aan het ambacht.'

Het gebruik van traditionele technieken en lokale materialen, de interactie tussen ontwerper en uitvoerder, het doorgeven van kennis: dat leidt tot nieuwe inzichten en manieren van bouwen, zo stelt het VAi.

'BC Architects and Studies werken volgens dat idee aan de superette in Bokrijk', zegt Van Wezemael. 'Daarbij gebruiken ze selectief plaatselijke materialen.' Maar ook andere projecten van onder andere Gafpa, MUF, 6A en Patrick Bouchain tonen volgens het VAi het belang van vakmanschap voor de toekomst van de architectuur aan.

Oplossingen op maat

De toekomst, want de heropleving van ambacht beperkt zich dus niet enkel tot het traditionele: 'Ambacht nu is iets anders dan 30 jaar geleden', verklaart Grafe. 'Ook in de werkplaatsen van schrijnwerkers of metaalbouwers zijn nieuw gereedschap en intelligente machines verschenen. Niet enkel 3D-printers, maar ook sturingsprogramma's. Toch mogen we nie vergeten dat de computer enkel uitvoert wat iemand bedacht heeft vanuit zijn of haar kennis van het maken. Het ambacht wint dus niet zozeer aan populariteit door die nieuwe technische evoluties, maar door de veranderende eisen van de samenleving. We leven in een maatschappij waarbij one size fits all steeds minder wordt aanvaard. Oplossingen moeten meer op maat worden gemaakt en zo ook met meer nadruk op ambacht.'

'Een ambachtsman zal altijd het beste product willen afleveren. Daar kan je echt rekenen op degelijkheid', meent Van Wezemael. 'Bovendien maakt de grondige kennis van de materialen, dat de stielman makkelijker op onze noden kan inspelen.'

'Er wordt in de architectuur misschien nog voor de goedkopere opties gekozen ten koste van het ambacht, maar de aandacht voor het vakmanschap is terug en dat is een begin', besluit Van Wezemael. 'Ambachtelijke producten zijn uniek, hebben een verhaal. En dat is gelukkig wat de mensen vandaag meer en meer aanspreekt.'

Postcode

Onze partners