Opinie: 'Spoor naar snellere realisatie van bouwprojecten vernietigd'

12/05/14 om 09:26 - Bijgewerkt om 09:26

Bron: Ik Ga Bouwen

Met de vernietiging van het artikel over de 'bestuurlijke lus' door het Grondwettelijk Hof verliest de overheid een belangrijk instrument om de snellere realisatie van bouwprojecten tot stand te brengen.

Opinie: 'Spoor naar snellere realisatie van bouwprojecten vernietigd'

© Thinkstock

Bij zijn arrest van 8 mei 2014 vernietigt het Grondwettelijk Hof artikel 4.8.4 van de Vlaamse Codex Ruimtelijk Ordening, welke de bestuurlijke lus regelt. Door deze vernietiging verliest de overheid een belangrijk instrument om de snellere realisatie van bouwprojecten tot stand te brengen. In 2011 ontstond in Vlaanderen de nodige commotie toen de bouw van de tramlijn Deurne-Wijnegem werd stilgelegd terwijl reeds twee derde ervan gerealiseerd was. De Raad van State vernietigde destijds de bouwvergunning - op vraag van één buurtbewoner - omdat de overheid onvoldoende gemotiveerd had waarom een nieuw MER, waarin men de effecten van het project voor mens en natuur onderzoekt, niet vereist was.

Om zulke situaties in de toekomst te vermijden voerde de Vlaamse Regering in 2012 de 'bestuurlijke lus' in. Het Grondwettelijk Hof ziet echter fundamentele problemen en heeft nu de regeling vernietigd.

De bestuurlijke lus Vaak voeren burgers en overheid een jarenlange procedurele strijd om te weten of een beslissing door de beugel kan of niet. Niet zelden draait het geschil hierbij om de schending van een louter vormvoorschrift, dat geen invloed heeft gehad op de inhoud van de uiteindelijke beslissing. Men krijgt dan situaties waarbij de Raad voor Vergunningsbetwistingen verplicht is de vergunning te vernietigingen omwille van het vormgebrek, vervolgens de overheid dit vormgebrek herstelt en nadien de vergunning - zonder inhoudelijke wijziging - opnieuw aflevert.

Dit alles betekent echter kosten en tijdsverlies. Hoe langer immers het conflict duurt voor de rechtbank, hoe langer de juridische onzekerheid blijft en hoe later men uiteindelijk (weet of men) de bouw kan en mag aanvangen.

Om een halt toe te roepen aan deze carrousel werd daarom bij decreet van 6 juli 2012 de 'bestuurlijke lus' ingeschreven in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Dit diende ervoor te zorgen dat de Raad voor Vergunningsbetwistingen niet steeds de vernietiging diende uit te spreken indien een bouwvergunning is aangetast door een onwettigheid. Met de bestuurlijke lus kan de Raad voor Vergunningsbetwistingen immers het bestuur in staat stellen om nog tijdens de procedure bij de Raad zelf de onregelmatigheden in de beslissing recht te (laten) zetten.

Wel kunnen niet alle fouten worden hersteld. Het moet gaat om een 'herstelbaar gebrek': Dit kan bijvoorbeeld het aanvullen van de motivering van de beslissing zijn, het weerleggen van een onbeantwoord gebleven bezwaarschrift of een ten onrechte niet gevraagd advies alsnog inwinnen.

Om de rechten van de burger te waarborgen, werden daarnaast nog een aantal extra voorwaarden opgelegd. Zo mag bijvoorbeeld de bestuurlijke lus niet toegepast worden indien hierdoor de bestreden beslissing wijzigt: een weigering mag met andere woorden niet omgebogen worden in een toekennen van de bouwvergunning.


Arrest van het Grondwettelijk Hof

Volgens het Grondwettelijk Hof doet de bestuurlijke lus, zoals ze thans is geregeld in de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, evenwel op discriminerende wijze afbreuk aan verschillende grondrechten. Zo schendt de regeling - volgens het arrest - onder meer het beginsel van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter. Zij zou immers aan de Raad voor Vergunningsbetwistingen de mogelijkheid bieden om, wanneer zij de toepassing van de bestuurlijke lus voorstelt, reeds haar definitieve standpunt over de uitkomst van het geschil kenbaar te maken.

Toepassing van de bestuurlijke lus moet immers tot dezelfde beslissing leiden als degene waarin de 'fout' werd vastgesteld. Eén van de andere problemen is dan weer het gegeven dat een op tegenspraak gevoerd debat over de mogelijkheid tot toepassing van de bestuurlijke lus niet steeds gewaarborgd is. Dit maakt een inbreuk uit op het recht op tegenspraak.


Gevolgen voor de Raad van State?

De door het Grondwettelijk Hof vernietigde regeling betreft enkel de bestuurlijke lus in het kader van een vernietigingsberoep tegen een bouwvergunning bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. In de marge van de zesde staatshervorming is de bestuurlijke lus evenwel recentelijk ook ingevoerd in de procedure voor de Raad van State, welke nog steeds bevoegd is voor ruimtelijke uitvoeringsplannen. Gelet op het bovenstaande bestaat de kans dat tevens die bestuurlijke lus zal vernietigd worden.

Bovendien kan de bestuurlijke lus geplaatst worden in een reeks van maatregelen die de voorbije legislatuur door de (federale en Vlaamse) overheid zijn ondernomen om te komen tot een snellere definitieve oplossing van het geschil. Het zou zonde zijn mochten ook deze andere instrumenten, zoals bemiddeling en injunctierecht, op losse schroeven komen te staan. Dit zou immers betekenen dat we teruggaan naar vernietigingsarresten die het geschil over de bouwvergunning of het ruimtelijk plan maar gedeeltelijk oplossen, onvoldoende duidelijk maken wat er daarna moet gebeuren en vervolgens nieuwe rechtszaken uitlokken.


Snellere realisatie van projecten versus afdoende rechten voor burgers?

Het arrest van het Grondwettelijk Hof toont tot slot duidelijk aan dat er een delicaat evenwicht bestaat tussen enerzijds komen tot een snellere realisatie van bouwprojecten en anderzijds aan de burger voldoende rechten geven inzake onder meer inspraak en toegang tot de rechter.

Gelet op de economische en maatschappelijke relevantie van rechtszaken omtrent grote en kleine infrastructuurprojecten, is het is hoog tijd dat politici, rechters, advocaten en burgerverenigingen over deze problematiek in debat gaan.

Jean-Christophe Beyers

Jean-Christophe Beyers is als voltijds assistent verbonden aan het Instituut voor Milieu- en Energierecht van de KU Leuven. Hij bereidt hier een doctoraat voor over de juridische relatie tussen ruimtelijke ordening en waterbeleid, in het kader van adaptatie aan de klimaatsverandering. Daarnaast werkt hij mee aan het onderzoeksproject STARFLOOD, welke als doel heeft de overstromingsreglementering aan te passen aan de noden en behoeften van de 21ste eeuw.

Postcode

Onze partners