Maak van je zolderverdieping een aangenaam stekje

30/01/08 om 16:49 - Bijgewerkt om 16:49

Bron: Ik Ga Bouwen

De inrichting van een zolderverdieping vraagt vooraf heel wat denkwerk. Enkele tips.

Onder een dak een nestje bouwen. Het is niet enkel een romantisch idee, maar ook een trendy woonvorm. Toch vraagt de inrichting van een zolderverdieping vooraf heel wat denkwerk. Bijvoorbeeld wat betreft gebruik van de ruimte, de inrichting van de vertrekken en de inval van het licht. Enkele tips.

Voor onze grootouders was de donkere zolder een ideale plaats om allerlei spullen, herinneringen aan het leven, te bewaren. Vandaag wordt in de ruimte onder dak meer en meer gewoond. Het tekort aan bouwgrond zet mensen eerder aan tot renovatie. De prijzen op de immobiliënmarkt doen gezinnen beseffen dat ze elke bebouwde kubieke centimeter maar beter optimaal benutten. Het zou trouwens al te gek zijn om die extra ruimte verloren te laten gaan : het volume onder dak kan tot 30 % van de totale binnenruimte van een woning uitmaken ! Hoe dan ook, de inrichting van een zolderverdieping is niet altijd evident. De dakschilden beperken de hoogte en creëren een aantal verloren hoekjes waar vaak moeilijk iets mee te doen valt. Over de inrichting van de zolder moet dus goed worden nagedacht. U kan zich maar beter goed vooraf bezinnen en beslissen of u, afhankelijk van de omvang van de werken, al dan niet met een architect in zee gaat. Zet uw plannen op papier, plan goed het verloop van de werken en probeer de juiste beslissingen te nemen.

Het plan en de doorsnede

De eerste stap bij het inrichten van een zolder is het nauwkeurig uittekenen van het plan en de doorsnede van de te realiseren werken. Het plan biedt een overzicht van bovenaf. Op basis van dat plan kan u beslissen over de plaats van de scheidingsmuren, de trap, de deuren, de verschillende vertrekken en het meubilair. Bij een doorsnede wordt de woning van boven naar onder middendoor gesneden. Zo'n doorsnede geeft een goed idee van de hoogte onder het plafond.

De afmetingen

Aan de hand van de doorsnede en het plan kan u in de eerste plaats bepalen hoe groot de bewoonbare oppervlakte onder dak in realiteit is. Het gaat hier om de zones waar u comfortabel rechtop kan staan : een strikt minimum is een hoogte van 2 m onder de dakhelling. Volgens de regels van de kunst zijn circulatiezones minstens 2 m tot 2,10 m hoog. Voor wat betreft de trap die naar de zolder leidt (zie verderop), moet de ruimte tussen iedere trede en het dakschild minimaal 2,10 m bedragen. Om de ruimte onder dak optimaal te kunnen benutten moet de onderkant van het dak minstens 80 cm boven het vloerniveau van deze verdieping liggen. Waar dat niet het geval is, kan de vliering enkel dienstdoen als opbergruimte.

De bestemming

Slaapkamer, bureau, badkamer, keuken, salon, tv-hoekje, schilderatelier, speelruimte ... De ruimte onder dak kan u tegenwoordig om het even welke bestemming geven, zolang alle nodige technische voorzieningen (zie verderop) aanwezig zijn én op voorwaarde dat de indeling afgestemd is op de dakhelling en de beschikbare ruimte.

In sommige vertrekken moet u voluit kunnen bewegen en makkelijk rechtop kunnen staan. Denk maar aan een dressing of een douche, die voldoende hoog moeten zijn (2 m tot 2,10 m). Andere elementen, zoals een bed, een zetel, een bureau of zelfs een inbouwkast kunnen ook probleemloos in lagere vertrekken worden ingepast.

De architecturale elementen De scheidingswanden

Voor de inrichting van een zolder heeft u twee mogelijkheden. Ofwel creëert u een ruimte in loftstijl, waar de vertrekken enkel worden afgebakend door meubilair, een verschil in vloerbekleding of lichteffecten. Het voordeel van een dergelijke indeling is het gevoel van ruimte en het onbelemmerde uitzicht op het dakgebinte, wat in het geval van een renovatie erg interessant kan zijn. Soms zijn niet afgesloten vertrekken echter moeilijk verenigbaar met de indeling in de rest van het huis. Er kunnen ook problemen ontstaan op het vlak van intimiteit, geluidisolatie en verwarming.

Uiteraard kan u - en dat is de tweede optie - ook opteren voor aparte vertrekken onder dak. Ook hier geldt een aantal vuistregels ! Een wand tot aan het plafond en loodrecht op de nokbalk krijgt omwille van de dakhelling een driehoekige vorm. Een scheidingswand parallel aan de nokbalk is rechthoekig van vorm. Die verschillen vereisen een nauwkeurige opmeting van de ruimte vóór u aan de slag gaat.

Er bestaat ook een interessant alternatief dat tussen de volledig open en de volledig afgesloten ruimte in ligt. Om het volledige volume te kunnen benutten, het licht overal te laten binnenvallen en in elk vertrek te zorgen voor gezelligheid en intimiteit, kan u lage muurtjes optrekken die niet doorlopen tot aan het plafond (min. 1,70 - 1,80 m). Op die manier kan u, bijvoorbeeld, een slaapkamer scheiden van een badkamer of een dressing, een slaaphoekje van een bureauhoekje, een keuken van een eetkamer, en ga zo maar door. Niet dragende muurtjes zijn makkelijk te installeren met behulp van lichte platen (type Gyproc, www.gyproc.be). Het is een relatief goedkope manier van inrichten die tal van mogelijkheden biedt.

De trappen

Wanneer u de zolder omvormt tot leefruimte, moet u ter vervanging van het oorspronkelijke valluik, de ladder of de nauwe en gevaarlijke wenteltrap vaak een nieuwe trap plaatsen om de nieuwe vertrekken te bereiken. Die trap moet met de nodige omzichtigheid geïnstalleerd worden. Hij heeft immers impact op de indeling van de onderliggende verdieping. Voorts bepaalt de trap ook grotendeels de wijze waarop de ruimte onder het dak wordt ingericht.

In het geval van een renovatie wordt de trap in de eerste plaats geïnstalleerd op basis van de bestaande structuur van het pand, aangezien niet geraakt mag worden aan de draagbalken en draagmuren van uw huis. Anders zou u wel eens voor onaangename verrassingen te staan kunnen komen! Bij een nieuwbouw is dat allemaal een stuk eenvoudiger, aangezien de architect meteen een beeld heeft van de indeling van het huis in zijn geheel. Toch raden wij u aan om, wanneer u bij de bouw van een nieuwe woning de (her)inrichting van een zolder overweegt om er, bijvoorbeeld, een kinderkamer van te maken, meteen al een volwaardige toegang te voorzien. Misschien moet het initiële budget daarvoor wel omhoog, maar later spaart u heel wat geld uit !

De plaatsing van de trap hangt verder af van de gewenste indeling en dus van het plan. Een trap loodrecht op de nokbalk kan, bijvoorbeeld, uitkomen in het midden van het vertrek, waardoor u langs de linker- en rechterkant twee gescheiden ruimten en dus ook twee aparte vertrekken creëert. Wanneer de trap in een uithoek van het vertrek uitkomt, moet u niet enkel een langere afstand afleggen om de andere kant van de verdieping te bereiken, maar creëert u ook een volume met een meer unitair karakter. Een trap evenwijdig met de nokbalk creëert óf één grote ruimte (als hij tegen de muur aanleunt), óf twee opgedeelde volumes (als hij centraal ingeplant staat). In dat laatste geval kan de indeling worden bemoeilijkt, omdat langgerekte en smalle vertrekken vrij moeilijk te bemeubelen zijn. Let op : indien de trap langs de muur loopt, parallel aan de nokbalk, moet u zorgen voor voldoende vrije hoogte, zodat u uw hoofd niet tegen het plafond stoot wanneer u de zolder betreedt. In veel gevallen kiest u dan ook best voor een kwartdraaitrap (de laatste vier treden laten u een bocht van 90° maken) of een bordes en een laatste trede op 90°.

De ramen

Lichtinval is vaak een van de grootste problemen onder dak. Aangezien de zolder steeds vaker als woongedeelte wordt ingericht, is een goede lichtinval nochtans belangrijk voor het leefcomfort van de bewoners. Over het algemeen gaat men ervan uit dat de totale raamoppervlakte minimaal moet overeenstemmen met 12 % van de vloeroppervlakte om voldoende licht te laten binnenvallen. Zonlicht op de zolderverdieping, langsheen de schuine zijden van het plafond, kan trouwens zorgen voor sfeer en een boeiend spel van licht en schaduw.

Het meeste licht komt uiteraard van zonnestralen via dakvensters (zoals Velux, www.velux.be) of erkers (in uitkragend metselwerk of prefabmodules). Een dakvenster zorgt voor 40 % meer licht in huis dan een erker, maar kan tevens de oorzaak zijn van oververhitting indien u geen rolgordijnen voorziet. Een erker zorgt voor 'zachter' licht dat tegelijk echter een meer sombere sfeer kan creëren. De zonnestralen die daarlangs binnenvallen, worden immers veelal gecentreerd. Erkers zijn over het algemeen duurder in uitvoering dan dakvensters.

U kan tevens licht binnenhalen via de puntgevel indien die niet grenst aan de woning van de buren, vermits u anders rechtstreeks bij hen zou kunnen binnenkijken. Volgens de wet mag u trouwens geen rechtstreekse doorkijken creëren op minder dan 1,90 m van de eigendomsgrens. Let op : voor de meeste van die werken heeft u een stedenbouwkundige vergunning nodig, aangezien de externe fysionomie van uw woning wordt gewijzigd. Laat u informeren door de bevoegde diensten van uw gemeente vóór u illegaal begint te sleutelen aan uw dak.

Wil u voldoende licht op de zolder, denk dan goed na over de plaats waar u de ramen moet voorzien. Bepalende criteria zijn de indeling van de ruimte en de ligging van uw huis. Aan de zuidkant kunnen de verticale zonnestralen via het dak op het middaguur vaak erg sterk zijn. In een kinderkamer kan u dus maar beter geen dakvensters voorzien. Ze zijn echter wel ideaal indien u uw zitkamer op de zolder in het volle zonlicht wil doen baden ! Langs de noordkant daarentegen is er een constante lichtinval, maar loopt de temperatuur minder hoog op. Ideaal om, bijvoorbeeld, een schilderatelier of een bureau in te richten. Aan de oostkant valt een aangename ochtendzon binnen in uw slaapkamer. Aan de westelijke zijde geniet u in uw salon van de oranje tinten van de ondergaande zon ... In theorie verzekeren tegenover elkaar liggende dakvensters op de beide dakschilden een betere spreiding van het licht in de ruimte dan dakvensters op één en hetzelfde dakschild.

Voor de verlichting van een centrale zone (vrije ruimte, trappenhuis, polyvalente ruimte, ...) kan u ook kiezen voor een dakkoepel, die meestal in de buurt van de nokbalk wordt voorzien. Een dergelijk langgerekt en meervoudig raam biedt het voordeel overal voldoende licht te laten binnenvallen zonder afbreuk te doen aan het intieme karakter van de zoldervertrekken. Via een dakkoepel kan het in de zomer wel snel te warm worden. Ligt uw koepel langs de zuidkant, voorzie dan (eventueel elektrisch bediende) openschuivende panelen en/of externe zonnewering.

Hou in de keuze van uw dakvensters ook rekening met het noodzakelijke onderhoud. Zorg ervoor dat de ramen langs de buitenkant makkelijk bereikbaar zijn met het oog op het onderhoud van glas en lijstwerk. Is dat niet het geval, hou er dan rekening mee dat u jaarlijks een team van vakmensen moet inhuren om uw ramen te onderhouden.

Details en technieken De structuur

Een zolder inrichten tijdens renovatiewerken is geen sinecure op het vlak van structuur. Tot die vaststelling kwamen we ook al in de paragraaf over trappen. In de eerste plaats moet u nagaan of de structuur van het gebinte stabiel is en (in het geval van hout) gezond. U wint best het advies in van een specialist die de structuur zal controleren op ongedierte of schimmels (in meer rampzalige gevallen : huiszwam) die een behandeling vereisen. Check tevens of de zoldervloer in goede staat verkeert en stevig genoeg is om de bijkomende belasting omwille van de nieuwe inrichting aan te kunnen. Een nieuwe scheidingswand of de installatie van een badkuip vereist in sommige gevallen een versteviging van de bestaande structuur.

Bij ingrijpende renovatiewerken kan de vloer worden verlaagd indien de hoogte van de onderliggende verdieping dat toelaat. Om een bewoonbare oppervlakte te creëren kan u het dak dan verhogen. Dergelijke werken kosten echter veel geld.

Het plafond

In uw interieur kunnen de zichtbare gedeelten van dakbalken op verschillende manieren worden afgewerkt. Sommige mensen laten de dakspanten (gemeenzaam de draagbalken genoemd) liever zichtbaar en plaatsen gipsplaten tussen de spanten om de isolatie te verbergen. Anderen kiezen voor een uniform uitziend geheel en bevestigen gipsplaten vóór de balken. Deze oplossing, die vaak in moderne interieurs wordt gehanteerd, verlaagt echter de hoogte onder het dakschild (maar laat wel weer meer ruimte voor de isolatie !). Andere afwerkingsmaterialen (zoals : planken met messing en groef in hout of pvc, lattenwerk in aluminium) kunnen evenzeer overwogen worden. En uiteraard kan u bij de opbouw van uw dak ook gebruikmaken van sandwichpanelen (van bijvoorbeeld Unilin www.unilin.com). Die worden langs de buitenkant bevestigd en vormen niet alleen een structuur voor de draagbalken, maar verbeteren ook de isolatie, de afdichting en de ventilatie. Dergelijke panelen kunnen ook als binnenafwerking worden gebruikt.

De isolatie

Wanneer u een zolder inricht en u oorspronkelijk niet van plan was om daar belangrijke vertrekken onder te brengen, moet u eerst controleren of de ruimte wel voldoende geïsoleerd is (en uiteraard mag het er ook niet binnenregenen). Is die ontoereikend, dan moet u extra isolatie aanbrengen. Is de dakbedekking in goede staat, isoleer dan het dakschild, tussen de dakspanten. Voor minerale wol (soepele rollen of semirigide panelen) rekent u op een laag van minimaal 12 cm dik. Let op : ingevolge de nieuwe regelgeving omtrent de energieprestaties van gebouwen (EPB) adviseren de Energieloketten van het Waalse Gewest een isolatielaag van 14 cm dik en zelfs meer (tot 20 cm !). Om condensatie te vermijden moet u aan de binnenkant hoe dan ook een dampscherm (plasticfolie, aluminiumfolie of andere) plaatsen, doorlopend over de hele oppervlakte. Dakschilden kunnen dan worden afgewerkt met, bijvoorbeeld, gipsplaten. U kan ook gebruikmaken van rigide synthetisch isolatiemateriaal, zoals : polyurethaan, polystyreen, ... Om de EPB-normen te halen moet u (nog steeds volgens de Energieloketten) in dat geval zorgen voor een isolatielaag van minimaal 10 tot 11 cm dik. Dergelijke panelen zijn echter enkel geschikt indien de dakspanten op regelmatige afstanden van elkaar liggen. In dat geval is een dampscherm geen noodzaak, maar kan u afdichtingsstroken kleven of isolatieschuim injecteren tussen de voegen van de panelen of de elementen van het gebinte. (Meer informatie op : www.curbain.be)

Er bestaat overigens een alternatief voor de klassieke isolatie onder dak : isolatie aan de buitenkant van een hellend dak. Dat is precies wat Recticel Insulation met 'Powerroof' beoogt. Deze superisolerende, harde panelen met een kern van TAUfoam (polyisocyanuraat met een specifieke celstructuur) worden aan de buitenkant van de dakstructuur aangebracht als een 'doorlopend schild'. Zo wordt het volledige dakoppervlak zonder hiaten geïsoleerd. Het product is ongevoelig voor condensatie en makkelijk te plaatsen, zelfs bij onregelmatige afstanden tussen de dakspanten. In het geval van renovaties laat Powerroof u ook toe het bestaande uitzicht aan de buitenzijde intact te houden. (www.recticelinsulation.com)

De technieken

U moet ook nagaan of het nieuwe vertrek zonder al te veel problemen met alle nodige installaties kan worden uitgerust : verwarming, elektriciteit, eventuele watertoevoer en -afvoer. In sommige gevallen kunnen vakmensen uw aansluitingen moeiteloos verlengen, maar in andere configuraties betekenen dergelijke werken een aanzienlijke meerkost. Win advies in bij een specialist vóór u met de werken start ...

Fanny Bouvry

ENKELE FORMALITEITEN

Indien u de bestemming van uw zolder verandert om er een woonruimte van te maken, bent u verplicht een spontane verklaring af te leggen op de administratie van het kadaster (artikel 473 van het Wetboek op de Inkomstenbelasting - www.fisconet.fgov.be). Naargelang van de omvang van de wijzigingen zal de administratie beslissen of uw kadastraal inkomen al dan niet moet worden aangepast aan de nieuwe waarde van het pand. De installatie van, bijvoorbeeld, een gootsteen in een reeds bewoond vertrek heeft uiteraard geen invloed op dat inkomen. De omvorming van een opbergzolder tot slaapkamer zal het bedrag doen evolueren. In principe moet u een dergelijke verklaring afleggen in de maand die volgt op het einde van de werken, anders riskeert u een boete !

Lees meer over:

Postcode

Onze partners