Hedendaagse trappen: stijlvol design met functioneel nut

23/02/16 om 11:17 - Bijgewerkt om 11:17

De tijd dat trappen louter functionele objecten waren die hoogstens een plaats in de gang verdienden, is definitief voorbij. Tegenwoordig is de trap een volwaardig esthetisch element dat in belangrijke mate bijdraagt tot de specifieke uitstraling van een leefomgeving.

Vergeet die traditionele, geprefabriceerde, anonieme trappen die enkel nut hebben omdat mensen ze gebruiken om zich op eigen kracht tussen de verschillende verdiepingen van een gebouw te bewegen. Sinds enkele jaren is de trap in veel woningen een designelement pur sang. Het idee is uiteraard niet nieuw - in heel wat historische gebouwen of luxueuze oude landhuizen bekleedt de trap immers een prominente plaats, als een soort van statussymbool dat het aanzien van de eigenaar eens te meer in de verf zet. Maar in hedendaagse architectuur heeft dit idee (gelukkig) een andere dimensie gekregen: een geslaagde trap is een onmisbaar deel van het geheel, een cruciale schakel in de vormgeving van een interieur.

Keuze te over

Trappen heb je in allerhande vormen en maten. Alleen al qua geometrie kun je duizend en een richtingen uit. Een logische eerste vraag is de volgende: opteer je voor een rechte trap of een draaitrap? Binnen deze laatste categorie kun je bovendien verschillende types onderscheiden: trappen met een kwartdraai (enkel of dubbel, met of zonder uitsprong), een halve draai of volledig draaiend (spiltrap of wenteltrap). Waar de treden van een spiltrap bevestigd zijn aan een vaste, centrale spil, zijn de treden van een wenteltrap verankerd aan de gebogen trapstructuur en heb je dus een open ruimte in het midden.

Als je een keuze moet maken, weet dan dat een rechte trap het makkelijkst te gebruiken is, maar ook het meeste ruimte inneemt. Is de ruimte beperkt, dan is een draaitrap vaak beter aangewezen. Als we eens de vergelijking maken tussen de twee, komen we voor een rechte trap met 14 treden van elk 25 centimeter diep en 19 centimeter hoog (2 x 19 + 25 = 63 centimeter) uit op 3,50 meter die je moet voorzien op de verdieping waar de trap vertrekt. Voor een draaitrap zonder overloop bedraagt die afstand slechts 1,55 meter, al zal hij wel dubbel zo breed zijn (165 centimeter tegenover 80 centimeter voor een rechte trap - de breedte van de treden). Hoe steiler de trap, hoe minder plaats hij inneemt. Voor een rechte trap kun je de diepte van de treden bijvoorbeeld beperken tot 19 centimeter, waardoor je slechts 2,66 meter nodig zult hebben. Maar, hoe steiler de trap, hoe moeilijker hij beloopbaar is. Let er ook op dat je zo'n 80 centimeter nodig hebt voor de aanzet van de trap en 80 centimeter boven voor een makkelijke circulatie. Buiten de mogelijke plaatsbesparing, moet je ook rekening met de plaats waar de trap aanzet en waar hij juist moet aankomen. Ook dat kan een rol spelen in de bepaling van het type trap.

Hedendaagse trappen: stijlvol design met functioneel nut

© Ik ga bouwen & renoveren

Een tweede vraag is of je voor een doorlopende trap kiest of een trap met een of meerdere overlopen (bordestrap)? Een trap met overlopen biedt het voordeel dat er af en toe eens een rustpauze valt in het omhoog gaan, het grote nadeel is dat de overlopen weer extra ruimte eisen. Als we kijken naar het vorige voorbeeld, heb je voor een draaitrap met overloop zo'n 2,55 meter nodig.

Verder kun je je ook nog afvragen of je voor een "gesloten" of een "open" trap gaat - met of zonder stootbord als verticale verbinding tussen de treden. In het geval van een gesloten trap moet je ook nog beslissen hoe die treden zich aftekenen in de trapstructuur: met een vlakke of vertande onderzijde - of een combinatie van beide, waarbij de tandstructuur van de treden nog zichtbaar is in de vlakke onderzijde?

Een open trap laat alleszins meer licht door en is visueel lichter dan een gesloten trap. Maar een gesloten trap biedt dan weer het voordeel dat je de ruimte onder de trap afhankelijk kunt gebruiken, eventueel als gesloten ruimte (berging, toilet,...).

En wat de treden zelf betreft, is er eveneens heel wat variatie mogelijk: L-treden, Z-treden, bloktreden, zwevende treden (rechtstreeks in de muur bevestigd, zonder verbinding met een trapstructuur of andere traptreden), al dan niet uitspringende treden,...

Materialen

Lange tijd was het een evidentie dat een trap was opgebouwd uit hout. Vandaag is dat niet langer het geval en vind je in tal van woningen trappen die - al dan niet gedeeltelijk - bestaan uit andere materialen: staal, aluminium, inox, natuursteen, beton, glas,...

Hout

Hout blijft wel nog steeds het meest courante materiaal voor de trap. Maar net zoals het aanbod aan verschillende types trappen exponentieel gegroeid is, is ook de variatie aan houten trappen enorm toegenomen. Houten trappen zijn niet per se log en saai, maar kunnen mits een doordacht ontwerp en een treffende soortkeuze ook een slanke en uitgepuurde uitstraling hebben. Trappen in beuk, eik, esdoorn of grenen hebben van natura een lichte kleur, terwijl types als afrormosia, meranti, iroko en azobé een donkerdere tint hebben. Hoe dan ook zorgt hout voor een warm gevoel in huis. En als de natuurlijke uitstraling van het hout je niet meteen bevalt, kun je het natuurlijk altijd verven in de gewenste tint. Naast de houtsoort en de diverse behandelingen biedt hout ook onbeperkte creatieve verwerkingsmogelijkheden. Een goede vakman zal elke trap op maat kunnen realiseren, op voorwaarde dat er een definitief ontwerp beschikbaar is. Bovendien is hout een natuurlijk materiaal dat tegenwoordig in het gros van de gevallen op een duurzame manier gewonnen wordt.

Uiteraard vergen houten trappen wel enig onderhoud. Het is aan te raden om het hout niet "bloot" te laten en het te behandelen met olie, beits of vernis. Olie en beits benadrukken doorgaans de natuurlijke kleur van het hout, terwijl je het hout met vernis net een mat of glanzend uitzicht kunt geven - er bestaan overigens ook watergedragen vernissen die de natuurlijke houtkleur zichtbaar houden. Eens behandeld, gaat een houten trap makkelijk twintig jaar mee, al is het hoe dan ook aangewezen om vocht en nattigheid zo veel mogelijk te weren.

Staal, inox en aluminium

Metalen trappen (staal, inox of aluminium) worden vaak toegepast in kantoren en showrooms, maar ook meer en meer in moderne woningen. Door de rijke variatie aan mogelijke constructiemethodes komen ze in allerlei gedaantes voor en hebben ze doorgaans een strakke, soms zelfs minimalistische look - zelfs bij grote overspanningen of complexe constructies met een beperkt aantal steunpunten. Metalen trappen met een bescheiden, slanke vormgeving komen overigens ook in klassieke interieurs tot hun recht. Je kunt opteren voor de oorspronkelijke metaallook of een laklaag in een specifieke kleur. Trapstructuren in staal, inox of aluminium lenen zich bovendien uitstekend tot een combinatie met treden en leuningen in een ander materiaal en zorgen dus voor een enorme ontwerpvrijheid.

Metalen trappen zijn sterk, slijtvast en vragen in principe geen extra onderhoud. Enkel wanneer je ze lakt of vernist, zul je dit elke vijf tot tien jaar moeten herhalen. Het nadeel van een gelakte trap is dat er na verloop van tijd krassen op kunnen verschijnen.

Waar stalen constructies goedkoper zijn en rudimentair ogen, is inox veel strakker en lichter, maar dus ook een stuk duurder. Aluminium is een goed en prijsgunstig alternatief voor inox, al kan het zijn glans na verloop van tijd wel enigszins verliezen.

Hedendaagse trappen: stijlvol design met functioneel nut

© Ik ga bouwen & renoveren

Beton en natuursteen

Beton en natuursteen zijn tijdloze, onderhoudsvriendelijke materialen die haast overal hun plaats hebben. Afhankelijk van de rest van het interieur en de specifieke afwerking van het beton (ruw of gepolierd), krijgen betonnen trappen of trappen met treden in natuursteen een warme, industriële of minimalistische look. Betonnen trappen zijn mooi op zichzelf maar kunnen ook probleemloos bekleed worden met allerhande andere materialen (tegels, natuursteen, hout,...), terwijl elk type natuursteen qua kleur en structuur zijn specifieke eigenschappen heeft en dus ook het uitzicht van de trap en de rest van het interieur in belangrijke mate beïnvloedt.

De plaatsing van betonnen trappen heeft echter wel wat voeten in de aarde. Ze worden in hun geheel geplaatst (prefab) of in de vloer gestort tijdens de ruwbouw, en moeten de rest van de bouwperiode dus in afgewerkte vorm doorstaan, wat voor de aannemer in kwestie niet altijd een eenvoudige opgave is. Zwevende treden bieden dan weer het voordeel dat ze na het gros van de structurele constructiewerken geplaatst kunnen worden. Naast de zwevende trap spreekt ook de vertande betontrap steeds meer tot de verbeelding. Deze is doorgaans een tikkeltje duurder door de complexiteit van de vereiste bekisting, maar moet als pronkstuk in moderne woningen zeker niet onderdoen voor de zwevende variant.

Leuningen en treden

Niet enkel de trapstructuur zelf, maar ook leuningen en treden zijn beschikbaar in verschillende designs en materialen. Sommigen zijn gecharmeerd door een volle balustrade, terwijl anderen de voorkeur geven aan een half open balustrade of gewoon een leuning. Deze laatste twee types zijn verkrijgbaar met of zonder tussenstijlen, met of zonder evenwijdige "tussenleuningen", slank, strak en recht of met bolvormen, sculpturen en/of ornamenten,... Een leuning kan een onderdeel van de trapstructuur vormen, of kan er ook volledig los van staan (bijvoorbeeld rechtstreeks bevestigd aan de muur). Wie resoluut de moderne toer op wil of geen nood heeft aan extra steunpunten (de trap bevindt zich bijvoorbeeld tussen twee muren) kan zelfs opteren voor een trap zonder leuning, maar weet dat deze oplossing zeker niet ideaal is voor kinderen en oudere mensen.

Ook qua materiaalkeuze zijn de mogelijkheden legio: inox, een combinatie van inox en aluminium, een combinatie van aluminium en glas, een balustrade die integraal uit veiligheidsglas bestaat,... Idem dito voor de treden, die behalve met hout, beton, natuursteen, composiet en glas zelfs bekleed kunnen worden met (koeien)leder, (steen)tapijt of andere alternatieve materialen. Ook treden en leuningen met geïntegreerde ledverlichting of spotjes zijn deze dagen geen vreemd gegeven meer.

Hedendaagse trappen: stijlvol design met functioneel nut

© Ik ga bouwen & renoveren

Zwevende trappen

De "zwevende" trappen vormen een categorie apart binnen het ruime gamma aan trappen dat tegenwoordig beschikbaar is. Ze lijken deel uit te maken van de structuur van een gebouw en dragen door hun open karakter sterk bij tot het ruimtegevoel in de woning. Ook zwevende trappen kunnen bestaan uit diverse materialen: hout, beton, natuursteen, inox, composiet,... Om de veiligheid te garanderen, is het hier zeker aangewezen om een leuning of een balustrade te voorzien - zeker bij de open varianten met één steunmuur.

De treden van zwevende trappen worden massief in de muurconstructie gemetst (beton) of rechtstreeks verankerd aan of in de muur met behulp van onzichtbare metalen beugels (wapeningsstaven of draadstangen met een bout), zonder dat er sprake is van extra ondersteuning. Deze constructiemethodes zijn in principe niet geschikt voor elk type muur -komen per voorkeur in aanmerking bij zware dragende muren in beton of metselwerk - en brengen enkele voorwaarden met zich mee. Worden ze verankerd in één draagmuur, dan is de breedte van de treden beperkt om de druk op de muur en de metalen beugels binnen de perken te houden. Doorgaans is dat maximaal 90 centimeter, afhankelijk van het materiaal waaruit de steunmuur en de treden vervaardigd zijn. Bij een "zwevende" trap tussen twee muren mag de breedte dan weer groter zijn en kun je ook de draagconstructie een stuk lichter maken. Ook zwevende draaitrappen behoren tot de mogelijkheden. Die worden op dezelfde manier verankerd als de rechte varianten.

Invloed op ruimtelijke beleving

De mogelijkheden voor een trap zijn legio en hangen volledig af van je persoonlijke smaak en de al dan niet beschikbare ruimte. Maar het belang van een juiste keuze is niet te onderschatten. "De opbouw, de uitstraling en de positionering van een trap kunnen de lichtinval, de sfeer en het visueel comfort in een ruimte immers sterk beïnvloeden", weet interieurarchitecte Leen Meyvis. "Een goed ontworpen trap valt niet per se op, net omdat hij een logisch deel van de omgeving vormt. Als je hem maximaal wilt integreren in een bepaalde ruimte, kun je er bijvoorbeeld voor opteren om de vloerbekleding door te trekken op de trap (beton, parket, natuursteen,...). En een aandachtspunt dat vaak uit het oog verloren wordt, is de afwerking: de aansluiting van de balustrade op het niveau erboven, de aansluiting van de plinten tegen de muur,... Tracht deze elementen eveneens mee te integreren, want als die slecht gekozen of uitgevoerd zijn, kunnen ze het charisma van een trapgeheel danig verstoren."

Een trap speelt met andere woorden een cruciale rol bij de specifieke ruimtelijke beleving in een woning. Maar de balans mag tegelijkertijd ook weer niet te sterk overhellen naar het esthetische, vindt Meyvis. "Functionaliteit is en blijft hoe dan ook het allerbelangrijkste bij een trap, je moet hem als het ware blindelings kunnen oplopen. Een degelijke balustrade of leuning, een goede optrede en een doordachte onderlinge tredeverhouding vormen de absolute basis. Strak afgesneden, rechte L-treden bij een gesloten trap zijn misschien wel mooi, maar niet altijd even praktisch omdat je je voet niet onder de trapneus kunt plaatsen. Z-treden en trappen met een neus of overhellende treden zijn comfortabeler). Het is voor die aspecten dat het ontwerp van je trap van cruciaal belang is, want trappen kunnen wel degelijk strak én gebruiksvriendelijk zijn. En een laatste tip: kies je trap steeds in functie van wie hem gebruikt. Heb je kleine kinderen, zorg er dan voor dat ook zij zich er vlot en veilig op kunnen bewegen: niet te steil, geen te groot hoogteverschil tussen de treden, voldoende verticale stijlen als steun, treden die diep genoeg zijn,... Een trap dient tenslotte toch nog altijd vooral om je te verplaatsen, en niet enkel om naar te kijken."

Tim Janssens

Postcode

Onze partners