Een overzicht van geschikte zonwering

In onze woningen zoeken we steeds meer naar licht en ruimte. Grote glaspartijen op het zuiden of zuidwesten zijn daardoor geen uitzondering meer. Met als risico oververhitting in de zomer. Maar met een geschikte zonwering kan u dat euvel vermijden. Een overzicht.

Door een raam kan uw blik afdwalen naar de omgeving en kan, in bepaalde seizoenen, frisse lucht naar binnen stromen. Om oververhitting in de zomer tegen te gaan én in de winter genoeg zonlicht binnen te halen, moet u echter grondig nadenken over de plaatsing en de afmetingen van ramen. In een ideaal ontworpen woning zijn de ramen zo geplaatst dat ze de toevoer van zonlicht in elk seizoen verzekeren, weinig warmte verloren laten gaan en oververhitting voorkomen.

In welke mate warmteverlies wordt tegengegaan, hangt in essentie af van de beglazing, iets waar we in dit artikel niet verder op ingaan. De twee overige criteria - oververhitting beperken en de inval van zonlicht maximaliseren - zullen in grote mate de grootte, de oriëntatie en de vorm van uw ramen bepalen. In overleg met uw architect zal u altijd op zoek moeten gaan naar een oplossing die u in elk seizoen een maximaal comfort zal bieden. Wat meestal neerkomt op een compromis: grote ramen op het zuiden zijn zalig in de winter, maar hebben een hoog risico op oververhitting.

Bovendien schijnt de zon het hardst op momenten dat we er het minst behoefte aan hebben. Of omgekeerd: in de winter, wanneer de zon niet krachtig is, hebben we haar het hardst nodig. Een contradictie waarmee u zeker rekening moet houden. En ook op dit punt zal u een compromis moeten vinden tussen het optimaliseren van de lichtinval en de nodige zonnewering.

Wij zetten voor u enkele aandachtspunten op een rij.

1. Plannen

Alles begint bij het ontwerp. Dat is het moment om al aan de bescherming van uw woning tegen de zon na te denken. Waar zitten de ramen? Welke ramen vormen een risico? En in welk seizoen? Is extra zonwering nodig? Bij een zuidelijke of westelijke ligging is het risico op oververhitting het grootst. Om te achterhalen op welke momenten een gevel (of een raam) aan zonlicht wordt blootgesteld en in welke hoek, kan uw zonweringsspecialist of uw architect met behulp van de nodige software een simulatie uitvoeren. Zodra u de omgevingsfactoren in de software hebt ingegeven, weet u wanneer en in welke hoek de zon op uw beglazing inbeukt. Afhankelijk van die resultaten kan u het type zonwering kiezen: intern, extern of verwerkt in de architectuur. Over het algemeen is het zo dat externe zonwering efficiënter is dan interne. Met behulp van mobiele en regelbare zonwering langs de buitenkant kan u de lichtinval en de toevoer van zonlicht en zonnewarmte regelen; maar ook de mogelijkheid bewaren om de doorgang van binnen naar buiten of omgekeerd te garanderen.

Voor wie gaat bouwen, liggen nog nagenoeg alle opties open: binnen de gegeven situatie (de bouwgrond en de bouwvoorschriften) kan u immers met uw ontwerp nog alle kanten uit. Voor wie een huis heeft gekocht en eventueel gaat renoveren, is de keuze uiteraard veel beperkter. Zorgvuldig de bestaande situatie analyseren zal in dat laatste geval een must zijn. Maar ook wanneer u een grondige verbouwing voorbereidt en bijvoorbeeld een grote raampartij in de achtergevel voorziet, kan het zinvol zijn om een simulatie te laten doen. Zo ziet u duidelijk de consequenties van bepaalde keuzes.

2. Architecturale elementen

In de architectuur van uw woning kan u al zonwerende elementen voorzien. In eerste instantie wordt daarbij gedacht aan bredere dakranden of een ruime dakoversteek, waardoor het zonlicht in volle zomer niet rechtstreeks op de beglazing valt. Dergelijke zonneschermen zijn alleen maar efficiënt aan de zuidgevel: ze schermen de zon af op het heetst van de dag, nl. wanneer de zon hoog boven onze gewesten staat. Voor alle andere gevels kiest u beter voor verticale - vaste of beweegbare - zonwering.

Hedendaagse architectuur heeft er wel oog voor en meer en meer wordt zonwering geïntegreerd in het architecturale concept: houten verschuifbare panelen vormen bijvoorbeeld een contrasterend element in de gevel, andere gebouwen krijgen als het ware een metalen voorzetgevel als zonnescherm. En er worden nieuwe pistes verkend, zoals het gebruik van grote tentzeilen en gordijnen van metaal.

3. Beglazing

Zelfs zonder simulatiesoftware om de lichtinval te bepalen, kan u iets doen aan het risico op oververhitting. Indien het totale raamoppervlak groter is dan 30 % van de mantel van uw woning, vormt een teveel aan zonlicht in de zomer een potentieel gevaar. Indien u de installatie van airco wil vermijden, is het verstandig om dan voor zogenaamde 'zonwerende' beglazing te kiezen. Dit hoogrendementsglas is voorzien van een fijne doorzichtige coating, waardoor het glas in de zomer het licht vrij laat binnenstromen, maar al te sterke opwarming door de zon verhindert; terwijl 's winters het glas de straling van de zon doorlaat en de warmte in huis vasthoudt.

Hebt u ramen voorzien van thermische beglazing en wil u toch nog iets doen aan de zonwerende capaciteiten ervan, dan kan u opteren voor een folie. Die wordt aan de binnenkant van de beglazing aangebracht en heeft hetzelfde effect als de coating die in de beglazing wordt verwerkt. Ze heeft verder het voordeel dat ze goedkoper is dan andere zonwerende oplossingen en overal kan worden toegepast.

4. Binnen of buiten?

De eerste vraag die u zich moet stellen, is of u kiest voor externe of interne zonwering? Uiteraard zal het antwoord afhangen van de omstandigheden. Hoewel externe zonwering veruit het meest efficiënt is, zal dit niet altijd mogelijk blijken (zie ook kader 'Moeilijk of toch niet?'). Wij zetten voor u de verschillende types op een rij.

Natuurlijke elementen

Naast architecturale elementen kunnen ook natuurlijke elementen de zon afschermen. Loofbomen zijn hiervoor ideaal: in de wintermaanden laten ze het zonlicht in de woning doordringen, terwijl ze in de zomer voor de broodnodige schaduw zorgen. Ook sommige struiken kunnen op bepaalde plekken soelaas bieden. Alleen vraagt het soms jaren vooraleer een boom of struik groot genoeg is om effectief de zon te weren. Sommige bomen groeien trager dan andere, en sommige soorten worden hoger dan andere. Bovendien is het bladerdek van de ene boom veel dichter dan dat van de andere. Laat u bij uw keuze goed adviseren.

Lamellen

Lamellen - vaak uitgevoerd in aluminium, maar ook meer en meer in hout of zelfs in terracotta - worden tegen de gevel gemonteerd of ervoor geplaatst. Ze kunnen zowel verticaal als horizontaal of zelfs hellend gemonteerd worden. Houd er rekening mee dat horizontale of verticale lamellen voor een andere lichtinval en bijgevolg andere sfeer zorgen binnenshuis: horizontale lamellen houden de warmte van de zon buiten zonder uw uitzicht op de omgeving of de lichtinval te belemmeren. Ze laten het licht ook weerkaatsen op het plafond. Beweegbare lamellen hebben als voordeel dat het mogelijk is om de instelling aan te passen aan het weer: veel opening wanneer de zon matig schijnt, meer gesloten wanneer de zon hevig is.

Shutters

Shutters zijn eigenlijk de moderne versie van de traditionele luiken. Met uiteraard enkele aanpassingen. Ze worden zowel binnen als buiten toegepast. Ze bestaan meestal uit een houten kader en houten lamellen die weliswaar

vastzitten. Maar er bestaan inmiddels ook aluminium versies. Gesloten laten ze nog wel licht door, terwijl een deel van de warmte wordt buitengesloten. In het interieur worden ze meestal toegepast als vouwdeuren. Exterieur zien we meer en meer aluminium of houten schuifpanelen verschijnen die bijvoorbeeld de zon van een appartementsterras of van een heel grote raampartij kunnen weren.

Rolluiken

Het wordt vaak vergeten maar gewone rolluiken zijn echt een afdoende zonwering. Enig nadeel is dat de leefruimte meteen en vaak totaal verduisterd wordt. In ruimten die u overdag of tijdens de zomer weinig gebruikt, zijn ze beslist een goede oplossing.

Screens

Screens - strak gespannen doeken die meestal aan de buitenkant van het raam zitten - laten wel licht binnenstromen, terwijl ze toch de ultraviolette straling en warmte weren. De keuze van het textieltype en van de kleurencombinatie bepaalt niet alleen de esthetiek, maar ook de efficiëntie van de screens en ook de verhouding tussen het toelaten van lichtinval en het blokkeren van zonnewarmte. Sommige van deze systemen combineren zonwering met ventilatie. Ze zijn gemaakt van weersbestendige materialen en in sommige gevallen ook bestand tegen hevige windvlagen.

Zonnetent

De oprolbare versie van de externe zonnetent is genoegzaam bekend en nog steeds niet uit beeld verdwenen. Maar tegenwoordig bestaan er allerlei variaties. Opvouwbaar en gesegmenteerd bijvoorbeeld, zodat u kan kiezen hoeveel zonwering u op een bepaald moment activeert. De meest trendy zonnetenten zijn vaak geïnspireerd op de zeilen van een zeilschip. Sommige kan u zelf monteren en demonteren, andere zijn echte architecturale hoogstandjes en moeilijker zelf te realiseren.

Gordijnen

Binnen kan u kiezen voor gordijnen om de zon te weren. Wanneer u een aangepaste stof kiest, kan een gordijn heel wat zonnewarmte blokkeren. Nadeel is wel dat de ruimte vaak ook volledig verduisterd zal zijn. Gebruikt in grote raamvlakken kunnen dergelijke gordijnen bovendien heel zwaar worden. Manueel openen en sluiten wordt dan moeilijk (zie kader). Zeker wanneer het raamvlak twee volledige verdiepingen beslaat, bijvoorbeeld in een vide. Een automatisering kan hier wel soelaas bieden.

De meeste gordijnen zijn echter sfeermakers: ze verduisteren de ruimte en filteren het licht. De warmte wordt wel een beetje buitengesloten, maar in een op het zuiden georiënteerde ruimte is dat 's zomers meestal onvoldoende. Zeker wanneer het erg heet wordt. Gordijnen bestaan in heel uiteenlopende types: rolgordijnen, vouwgordijnen, ....

Lamellengordijnen (genre Luxaflex) zijn efficiënter dan stoffen gordijnen, maar als het erom gaat om zonnewarmte te weren, kunnen ze niet dezelfde prestatie leveren als bijvoorbeeld aluminium lamellen aan de gevel. n

Dankzij de technische vooruitgang die fabrikanten boeken, kan u uw zonwering automatiseren. De automatische versie is vooral interessant wanneer u zelf afwezig bent. De combinatie van een thermometer en een zondetector zorgt ervoor dat ook tijdens uw afwezigheid het binnenklimaat optimaal blijft: tijdens de zomer zal uw zonwering oververhitting tegengaan, in de winter voorkomt de lage temperatuur dat de zonwering zich sluit, zodat de zonnestralen uw interieur kunnen opwarmen. Beide effecten laten u toe uw energiefactuur te verlagen tenzij u natuurlijk gebruikmaakt van airco in de zomer en in de winter gaat doorstoken. Een dergelijk automatisch systeem kan trouwens ook de illusie wekken dat er iemand in huis aanwezig is en zo inbrekers afschrikken.

Tekst: Hilde Verbiest in samenwerking met Cédric Bourgois

Ik ga Bouwen & Renoveren 07/2008